παρά δ’ έρχετ’ ώρα…   1 comment


 

SleepingWoman  

“Δέδυκε μεν α σελάννα και

Πληιάδες· μέσαι δε

νύκτες, παρά δ’ έρχετ’ ώρα,

εγώ δε μόνα κατεύδω”

Σαπφώ

2453131923_893107dfb3_o  

 

“Η Σελήνη και οι Πλειάδες έδυσαν,

είναι μεσάνυχτα· εποχή, ώρα, νιότη

παρέρχονται κι εγώ κοιμάμαι μόνη.”

 

Απόδοση , άλλως μετάφραση:

Κορνήλιος Καστοριάδης

……………………………………………………………………………………………………………………………………

           Το παρακάτω κείμενο,  υπογραφόμενο από  τον ‘Ελληνα φιλόσοφο,  οικονομολόγο και ψυχαναλυτή Κορνήλιον Καστοριάδη ( γεν, Κωνσταντινούπολη 11/3/1922 –Παρίσι 26/12/1997) που αποτελεί απόσπασμα από το υπό τον τίτλον

“Εκφραστικά μέσα της ποιήσεως.”

Μερικές σημειώσεις *

 είναι ανέκδοτο και  ανολοκλήρωτο κείμενο του Καστοριάδη. To τμήμα που αναφέρεται στη Σαπφώ έχει εκδοθεί σε ελληνική απόδοση του κ. Ζ. Λορεντζάτου στο Μνημόσυνο για τον Κορνήλιο Καστοριάδη από τον Ζήσιμο Λορεντζάτο, ένα φίλο του, Αθήνα 1998. (Σ.τ.Μ.)

            Βρήκα όλόκληρο το κείμενο εξαιρετικά ενδιαφέρον , μα εξετίμησα ως ιδιαίτερα αποκαλυπτική την σκέψη του φιλοσόφου που τον ωδήγησε στην παραπάνω μετάφραση (ή απόδοση)του ποίηματος, Διαβάστε το , έχει ενδιαφέρον!

             ( Σημ. Οι επισημάνσεις δικές μου)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………

          “Δέδυκε, του ρήματος δύω, σημαίνει βούτηξε, καταβυθίστηκε.

         Στην Ελλάδα των διακοσίων κατοικημένων νησιών και των περίπου δέκα χιλιάδων χιλιομέτρων ακτών, ο ήλιος, η σελήνη και τ’ αστέρια δεν πλαγιάζουν, βουτούν στη θάλασσα, βυθίζονται.

         Σελάννα είναι βέβαια η σελήνη, και δεν μπορούμε να αποδώσουμε τη λέξη διαφορετικά. Για έναν αρχαίο Έλληνα όμως, η λέξη σελάννα παραπέμπει αμέσως στο σέλας,2 το φως· σελάννα είναι η φωτεινή, ο φωστήρ.

( σελασ-να>αιολ. σελάννα, αττ. σελάνα, σελήνη· πρβλ. νεοελλ. φεγγάρι<φέγγος)

         Πληιάδες, είναι η Πούλια, είναι οι Πολυάριθμες. Για έναν Γάλλο –ή έναν Ευρωπαίο– χωρίς επαρκή καλλιέργεια, η λέξη δεν λέει τίποτα· και για τον μετρίως καλλιεργημένο Γάλλο, πρόκειται για μια πλειάδα επιφανών Γάλλων ποιητών του 16ου αιώνα, και για μια συλλογή βιβλίων στις εκδόσεις Gallimard. Αλλά για τον Έλληνα αγρότη, τεχνίτη, ή ναυτικό της Αρχαιότητας (κι ακόμη έως προσφάτως), πρόκειται για ένα αστρικό νέφος –διακρίνονται τουλάχιστον επτά αστέρες δια γυμνού οφθαλμού– που ένας σημερινός αστρονόμος θα αποκαλούσε σφαιρωτό σμήνος μερικών εκατομμυρίων αστέρων, υπέροχος αστερισμός στον ωραιότερο σχηματισμό του νυχτερινού ουρανού, μέσα σ’ ένα τεράστιο τόξο του κύκλου ο οποίος καλύπτει περισσότερο από το ήμισυ του ουράνιου θόλου, αρχίζοντας από την Πούλια, περνώντας από τον Ωρίωνα και τερματίζοντας στον Σείριο.3

         Όταν περί το τέλος του καλοκαιριού εμφανίζεται ο Σείριος, λίγο πριν από την ανατολή του ηλίου, οι ωχρές πλέον Πλειάδες έχουν ήδη διαβεί το ζενίθ, πηγαίνοντας προς τα δυτικά. Τη στιγμή που ομιλεί η Σαπφώ, οι Πλειάδες έχουν ήδη δύσει, ένδειξη ακριβής και πολύτιμη, στην οποία θα επανέλθω.

        Μέσαι δε νύκτες, κατά λέξιν: οι νύχτες βρίσκονται στο μέσον τους, είναι μεσάνυχτα. Στο μέσον αυτής της νύχτας, στα μεσάνυχτα εκείνης της ημέρας, η Σελήνη και οι Πλειάδες είχαν ήδη δύσει. Ας υποθέσουμε προσωρινά ότι το τέλος του ποιήματος θα μπορούσε να αποδοθεί κάπως έτσι:… η ώρα περνά, κι εγώ κοιμάμαι μόνη.

         Εδώ, η ίδια η Σαπφώ ομιλεί, η Σαπφώ που γεννήθηκε γύρω στα 612 στη Λέσβο. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι το ποίημα γράφτηκε γύρω στα 580, ίσως και πριν. Λυρικό ποίημα, όπως λέγομε, που εκφράζει τα συναισθήματα, την ψυχική κατάσταση του ποιητή, και όμως, ο μύθος –η αφήγηση, η ιστορία– είναι παρών, νοσταλγικός και υπέροχος.

        Χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, βλέπουμε τον νυχτερινό ουρανό να περιγράφεται, τη Σελήνη και τις Πλειάδες να έχουν ήδη δύσει, κι αυτήν τη γυναίκα, ενδεχομένως ερωτευμένη με κάποιον που δεν είναι εκεί, ίσως και όχι, ωστόσο γεμάτη πόθους, η οποία, εν τω μέσω της νυκτός, δεν μπορεί να κοιμηθεί και λέγει τη θλίψη της που στο κρεβάτι της είναι μόνη.

        Διαβάζομε ένα αρχαίο ποίημα σημαίνει ότι ξαναβρίσκουμε έναν κόσμο πια χαμένο, έναν κόσμο τώρα σκεπασμένο από την αδιαφορία του “πολιτισμού” μπροστά στα στοιχειώδη και θεμελιώδη. Είναι το μέσον της νύχτας και η Σελήνη έχει ήδη δύσει. Ένας σύγχρονος μας δεν βλέπει τί σημαίνει αυτό. Δεν φαντάζεται ότι, αφού η Σελήνη έδυσε πριν από τα μεσάνυχτα, βρισκόμαστε μεταξύ της νέας Σελήνης και του πρώτου τετάρτου, στην αρχή συνεπώς ενός σεληνιακού μηνός (μέτρον χρόνου για όλους τους αρχαίους λαούς). Αλλά οι Πλειάδες έδυσαν. Αυτήν την ακρίβεια των αρχαίων ποιητών δεν την ξαναβρίσκουμε παρά μόνο σπάνια στους νεότερους, αφού με αφετηρία αυτήν την ένδειξη θα μπορούσαμε σχεδόν να προσδιορίσομε την εποχή της σύνθεσης του ποιήματος.

        Βρισκόμαστε στην άνοιξη, διότι την άνοιξη –και μάλιστα στην αρχή της– οι Πλειάδες δύουν πριν από τα μεσάνυχτα· όσο περισσότερο προχωρεί το έτος, τόσο δύουν αργότερα. Η Σαπφώ είναι ξαπλωμένη, και η ώρα περνά.

         Τί είναι η ώρα; Ο μεταφραστής θα αποδώσει τη λέξη “αβίαστα” ως [ώρα στα νέα ελληνικά και] heure στα γαλλικά (μέσω του λατινικού δανείου hora).

        Ώρα, όμως, στα αρχαία ελληνικά, σημαίνει επίσης την εποχή, ήδη στον Όμηρο, κι αυτή η έννοια διαρκεί ως σήμερα διά μέσου των αλεξανδρινών και βυζαντινών χρόνων· αι ώραι του έτους είναι οι εποχές. Είναι βεβαίως και η ώρα, με τη συνήθη έννοια του όρου, όχι η ώρα των ρολογιών, αλλά η ώρα ως υποδιαίρεση της διάρκειας της ημέρας. Ένα από τα περίφημα ποιήματα που η ύστερη Αρχαιότητα απέδιδε στον λυρικό ποιητή Ανακρέοντα αρχίζει ως εξής: “μεσονύκτιος ποτ’ ώραις”, στίς ώρες του μεσονυκτίου.

        Ώρα, όμως, είναι και η στιγμή κατά την οποία ένα πράγμα “είναι στην ώρα του”, που είναι πραγματικά καλό κι “ωραίο”, είναι συνεπώς για τους ανθρώπους ο ανθός της νιότης. Στο Συμπόσιο όταν ο Αλκιβιάδης αφηγείται πως προσπάθησε να πλαγιάσει με τον Σωκράτη, αλλά σηκώθηκε το πρωί χωρίς να πάθει τίποτα (καταδε-δαρθηκώς…), σαν να είχε κοιμηθεί με τον πατέρα του ή τον αδελφό του, καταλήγει: Ο Σωκράτης είναι υβριστής, τόσο κατηφρόνησεν της εμής ώρας, τη νιότη μου, την ομορφιά μου, το γεγονός ότι ήμουν ώριμος να με συλλέξει σαν έναν ωραίο ερωτικό καρπό.

        Πρέπει τέλος να κάνω μνεία του συνδέσμου δε, που σημαίνει τόσον “και” όσον και “αλλά”. Εδώ η επιλογή είναι αναπόφευκτη και θα μεταφράσω απλώς “και”. Τί λέγει λοιπόν η Σαπφώ;

“Η Σελήνη και οι Πλειάδες έδυσαν,

είναι μεσάνυχτα· εποχή, ώρα, νιότη

παρέρχονται κι εγώ κοιμάμαι μόνη.”

         Ουδείς νεότερος μεταφραστής, απ’ όσο ξέρω, δεν τόλμησε να μεταφράσει τη μοναδική λέξη ώρα με τρεις λέξεις. Όμως, η κορύφωση της έντασης του ποιήματος είναι ακριβώς αύτη η λέξη που συνδυάζει περισσότερες της μιας σημασίες, χωρίς να θέλει ή να πρέπει να επιλέξει ανάμεσα τους: την εποχή του έτους, την άνοιξη –το νέο ξεκίνημα του χρόνου μετά τον χειμώνα, την εποχή των ερώτων–, την ώρα που παρέρχεται και τη νεότητα της Σαπφούς που μάταια αναλώνεται, αφού δεν υπάρχει κανείς στο κρεβάτι της. Η μεγαλοφυΐα της Σαπφούς έγκειται και στην επιλογή ακριβώς αυτής της λέξεως, το φάσμα σημασιών της οποίας διαφωτίζεται και εμπλουτίζεται από το υπόλοιπο ποίημα (χωρίς τη μνεία της δύσης των Πλειάδων, η έννοια εποχή/άνοιξη της λέξεως ώρα θα ήταν πολύ λιγότερο επιτακτική…”

…………………………………………………………………………………………………………………………..

Σημειώσεις:

1. Ο πίνακας “Sleeping Woman” είναι του Ιαπωνα ζωγράφου Nemuru onna

2.  Για την Σαπφώ,(περ.612-570π.Χ) την γνωστή λυρική 150px-Head_of_Sappho_Smyrna_Istanbul_Museum_Hellenistic_periodμας αρχαία ποιήτρια από την Λέσβο, για κείνη την ερωτική γυναίκα που μεταξύ άλλων είπε:

"Και τώρα ο έρωτας ο λυσιμελής με παρασύρει."

διαβάστε, αν θέλετε περισσότερα:

http://www.geocities.com/sapphida/sappho.html

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CF%80%CF%86%CF%8E

Technorati tags: , , , , ,

Καλή σας νύχτα!

‘Ωρα να πλαγιάσω!

One response to “παρά δ’ έρχετ’ ώρα…

Subscribe to comments with RSS.

  1. Περί λόγου και τέχνης ο λόγος!!!……ΟΤΑΝ (ΑΝ) ΚΑΤΑΦΕΡΕΙΣ ΝΑ ΓΝΩΡΙΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ "LIVE".. ΠΟΥ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ……ΦΡΟΝΤΙΣΕ ΝΑ ΜΠΟΡΕΣΕΙΣ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΑΙΝΕΨΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥΣ!!!…ΑΝ.. ΤΟ ΜΠΟΡΕΣΕΙΣ ΑΥΤΟ!!!…ΕΙΔΕΣ ΠΩΣ ΣΕ ΕΜΠΝΕΟΥΝ ΜΕΡΙΚΟΙ ΜΕ ΜΙΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟΝ ΛΕΞΗ ΤΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ-ΑΞΙΑΣ ΑΥΤΗΣ?…. …….ΔΕΝ ΕΧΩ ΝΑ ΠΡΟΣΘΕΣΩ ΤΙΠΟΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΟΥ…………ΕΙΜΑΙ ΠΡΟΦΑΝΩΣ ΧΑΖΟΣ!!!…ΤΟΝ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟ ΜΟΥ..ΚΑΙ ΣΥΓΝΩΜΗ!!!…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: