Η μελαγχολία της ευφυΐας


Gao Xingjian, La danse de l'esprit 2016

Της Παναγιώτας Ψυχογιού

Πριν από 2.500 χρόνια ο Αριστοτέλης υποστήριξε πως «δεν υπάρχει καμία μεγάλη ιδιοφυΐα χωρίς κάποια δόση παράνοιας». Σήμερα ο ισχυρισμός του αποδεικνύεται επιστημονικά καθώς πολυάριθμες μελέτες αποδεικνύουν πως η ευφυΐα σχετίζεται με την μελαγχολία.

Η μελαγχολία θεωρείται από την αρχαιότητα, στοιχείο διάκρισης. O πρώτος ορισμός της  δόθηκε από τον Iπποκράτη τον 5ο π.X. αιώνα που τη συσχέτιζε με τη «μέλαινα χολή», ένα από τα τέσσερα υγρά συστατικά του ανθρώπινου σώματος. Ο Aριστοτέλης  πρώτος παρατήρησε ότι εξέχουσες μορφές της φιλοσοφίας, της πολιτικής και των τεχνών συνέβαινε να είναι μελαγχολικοί. Υποστηρίζει ότι οι «περιττοί», όσοι δηλαδή διέπρεψαν στη φιλοσοφία, στην πολιτική, στην ποίηση και τις τέχνες ήταν μελαγχολικοί. Στον δειγματολογικό κατάλογο πρώτος μνημονεύεται ο Ηρακλής, και ακολουθούν ο Λύσανδρος ο Λακεδαιμόνιος, ο Αίας ο Τελλαμώνιος, ο Βελλεροφόντης, ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτων και ο Σωκράτης. Ο Ηρακλής έζησε τα δυο παροξυσμικά περιστατικά του κράματος της μαύρης χολής.  Ένα παθολογικό του χαρακτηριστικό αφορά στο φόνο των παιδιών του τα οποία διαπέρασε με βέλος σε μια κρίση μανίας (εξ ου και η τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλής μαινόμενος» στην οποία ο Ηρακλής σκοτώνει και τη γυναίκα του). Ο Ιπποκράτης μιλάει επίσης για την «Ηράκλεια Νόσο». Ο Κικέρων στο Tusculanae disputations αποδίδει στον Αριστοτέλη την άποψη ότι όλοι οι ιδιοφυείς είναι μελαγχολικοί, αλλά και ο Σενέκας στο De tranquillitate animae αναφέρει πως κατά τον Αριστοτέλη η ιδιοφυία είναι ανάμικτη με την παραφροσύνη. Κατά τους σύγχρονους ερευνητές ο Αριστοτέλης άντλησε στοιχεία από το έργο του Θεοφράστου «Περί μελαγχολίας» το οποίο όμως έχει χαθεί. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις και για τη μελαγχολία του ίδιου του Αριστοτέλη. Εν κατακλείδι, κατά τον Αριστοτέλη, όλοι οι άνθρωποι που έχουν διακριθεί σε κάποιο τομέα ήταν μελαγχολικοί. Η μαύρη χολή είναι ηθοποιός (ηθοποίηση). Διαμορφώνει συμπεριφορές και χαρακτήρες.

Ο Δημόκριτος και ο Πλάτων υποστήριζαν ότι κανείς δε μπορεί να είναι καλός ποιητής χωρίς μια θεία πνοή που να μπορεί να παραβληθεί με την τρέλα. Οι μελαγχολικοί είναι κατ’ ουσίαν ποιητές χάρη στην ένταση των διαθέσεων τους. Κατά τον Πλάτωνα οι ιδιοφυείς άνθρωποι είναι παρορμητικοί και έξαλλοι. Το ίδιο υποστηρίζει και ο Δημόκριτος αλλά και ο γιατρός Ρούφος από την Έφεσο (ειδικός στην μελαγχολία). Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι αυτοί που έχουν οξύ πνεύμα και μεγάλη ευφυΐα πέφτουν εύκολα στην μελαγχολία επειδή έχουν γρήγορες μεταβολές και μεγάλη ικανότητα πρόβλεψης και φαντασίας (Κοπιδάκης Μιχάλης, Καθηγητής Κλασσικής Λογοτεχνίας Πανεπιστημίου Αθηνών,«Βελλεροφόντης, Ευριπίδης, Αριστοτέλης: περιττοί και μελαγχολικοί» στο «Ορώμενα, τιμή στον Αριστοτέλη», Συλλογικό έργο εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2002).

Η μελαγχολία στάθηκε λοιπόν μια από τις «αριστοκρατικές» εκείνες ασθένειες που γονιμοποίησαν την τέχνη, τη λογοτεχνία και τον φιλοσοφικό στοχασμό. Ο I. Kant κατέταξε τη μελαγχολία στη σφαίρα του Υψηλού ενώ ο W. Benjamin ανακάλυψε την αριστερή μελαγχολία. O Eμπεδοκλής, ο Σωκράτης και ο Πλάτων συγκαταλέγονται ανάμεσα στους επιφανείς μελαγχολικούς. Για τους καλλιτέχνες, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού η εκκεντρικότητα ιδιοφυών δημιουργών, όπως του Μιχαήλ  Άγγελου, του Γκόγια και του Μπετόβεν συνδέεται με μια βαθιά και διάχυτη μελαγχολία. Οι Σ. P. Kόλεριτζ και Tζον Kητς και ο Mπωντλέρ- που για να εκφράσει τη μελαγχολία επιλέγει την αγγλική λέξη «spleen-και ο  Φρίντριχ  Σέλινγκ στο βιβλίο του «Περί της ουσίας της ανθρώπινης ελευθερίας»  θεωρούν τη μελαγχολία θεμέλιο της γνώσης. Το 1621 ο Pόμπερτ Mπέρτον δημοσιεύει την «Aνατομία της Mελαγχολίας», την πρώτη εμπεριστατωμένη σπουδή πάνω στο  θέμα της μελαγχολίας.

Η μελέτη της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη με τίτλο «Περί μελαγχολίας» (εκδ. Κίχλη, 2012) αντιμετωπίζει τη μελαγχολία ως πηγή δημιουργίας. Η  σημαντική αυτή μελέτη κινείται μεταξύ της ιστορίας των ιδεών, της πολιτισμικής ιστορίας και της συγκριτικής γραμματολογίας και επιχειρεί να παρουσιάσει την πλούσια περί μελαγχολίας γραμματειακή και εικαστική παράδοση. Αντλώντας παραδείγματα από την ευρωπαϊκή ζωγραφική της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, καθώς και από τη λογοτεχνία του 19ου και του 20ού αιώνα, αναδεικνύει την πολιτισμική διάσταση αλλά και τη διαχρονική αίγλη της μελαγχολίας.

Η Μελαγχολία νοείται ως κεντρικό θέμα της  διανόησης των φιλοσόφων του Μεσαίωνα και της Ρομαντικής εποχής, ως στάση ζωής και ως  δημιουργική ευφυḯα, συχνά δε ιδιοφυḯα. Η τρέλα του Αίαντα στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή, αλλά και η μανία του Ηρακλή στον Ευριπίδη, μεγάλα αποσπάσματα από τους πλατωνικούς διαλόγους, το έργο του Εμπεδοκλή, τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη διαβάζονται με κέντρο τη Μελαγχολία. Η μελαγχολία συσχετίζεται με τον μονόλογο του Άμλετ,  τα νέγρικα spirituals, το tango argentino, την παράδοση της flamenco, τα blues, τον Adorno και τον Freud, τη Julia Kristeva,  ή και με το έργο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ή τον Γεώργιο Βιζυηνό, τον Παπαδιαμάντη, τον Καρυωτάκη, τον Λαπαθιώτη και άλλους μεγάλους Έλληνες συγγραφείς. Συνδέεται επίσης με τους Χένρι Τζέιμς, Ουίλιαμ Φώκνερ, Σκοτ Φιτζέραλντ, Χέρμαν Έσσε, Γκράχαμ Γκριν, Άγκαθα Κρίστι, Στίβεν Κινγκ, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τ.Σ. Έλλιοτ, Νικολάι Γκόγκολ, Μάξιμ Γκόρκι, Κερτ Βόνεγκατ, Τενεσί Γουίλιαμς, Εμίλ Ζολά, Ιβάν Τουργκένιεφ, Αύγουστο Στρίνμπεργκ, Τ. Ουίλιαμς,  Ε. Α. Πόε, Λέοντα Τολστόι, Μαίρη Σέλλεϋ, Τσαρλς Ντίκενς, Χέρμαν Μελβίλ, Μαρκ Τουέιν, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, την Έμιλυ Ντίκινσον, την Σύλβια Πλαθ, τη Βιρτζίνια Γουλφ, τη Μαργκερίτ Ντυράς, τον John Keats, τον Λόρδο Byron αλλά και με  ζωγράφους, όπως ο Vincent Van Gogh, ο  Edvard Munch και πάρα πολλούς άλλους.

Ως δείγματα της ιδιαιτερότητας, ο ζωγράφος Σαλβαντόρ Νταλί μεγαλουργούσε μόνον σε ένα ακατάστατο περιβάλλον. Η θεϊκή έμπνευση εκφραζότανε μέσα από το απόλυτο χάος: αναποδογυρισμένα έπιπλα και διάσπαρτα ρούχα.  Κι αν κάποιος είχε το θράσος να… συμμαζέψει την Αίθουσα Ζωγραφικής του, ο Νταλί κατεχόταν από απίστευτες εκρήξεις θυμού, εκσφενδονίζοντας βρισιές κι αντικείμενα, ώσπου η Θεά  Έμπνευση να τον επισκεφτεί ξανά.

Η Σύλβια Πλαθ έγραφε: «…Ο ήχος του τίποτα – που ήσουν εσύ τρέλα; …Έχω υποφέρει τη φρικαλεότητα του ηλιοβασιλέματος… Καμένη μέχρι ρίζα… Τρομοκρατούμαι απ’ αυτό το μαύρο πράγμα – που κοιμάται μέσα μου…». Τελικά αυτό το μαύρο πράγμα την καταπίνει όπως και τη Βιρτζίνια Γουλφ που έβαλε πέτρες στην τσέπη του παλτό της, μπήκε και περπάτησε στη θάλασσα ώσπου πνίγηκε…

Γιατί  πρέπει να θεωρήσουμε την Ντίκινσον «τρελή», όπως και η ίδια περιπαιχτικά αυτοαποκαλείται και όχι σοφή, αφού επέλεξε μια ζωή που της επέτρεπε να δημιουργεί; Γιατί να υποθέσουμε ότι έχασε απέχοντας, αντί να σκεφτούμε ότι επέλεξε να απέχει; Ο ψυχολόγος Daniel Nettle γράφει, «Είναι δύσκολο τελικά να αρνούμαστε ότι τα ισχυρότερα θεμέλια της δυτικής κουλτούρας έχουν χτιστεί από ανθρώπους με κάποια προδιάθεση τρέλας». Η διάνοια συχνά πορεύεται τόσο μπροστά από την εποχή της, ώστε συχνά ο φωτισμένος άνθρωπος παρεξηγείται ή παρερμηνεύεται από τους συγχρόνους του, ενώ αποθεώνεται από τις επόμενες γενιές. Χρειάζονται αιώνες γνώσης και πνευματικής εξέλιξης, για να κατανοηθεί το επίπεδο της διάνοιας.

Κλείνοντας παραπέμπω στον μεγάλο  Έλληνα ποιητή Μ. Παπανικολάου:

Ήταν αλήθεια πως εζούσα  κάποια ζωή ξεχωριστή,

ζούσα όπως ήθελεν η Μούσα  κι όπως δεν ήθελε η ζωή.

Λοξά με κοίταζαν οι άλλοι  σα να με παίρναν για τρελό,

κι ήταν για με χαρά μεγάλη  μαζί τους πάντα να γελώ.”

1. blu

 Bρήκα αυτό το πόνημα της κ. Παναγιώτας Ψυχογιού ενδιαφέρον, γιαυτό και το αναδημοσιεύω φιλοξενώντας το.  Η επιλογή του πίνακα δικιά μου και είναι » Ο χορός των πνευμάτων» » La danse de l’esprit» του Gao Xingjian, (Γκάο Σιντζιάν) , 2016

Advertisements

Η Υπόσχεση


   “Ο δε Ιησούς είπε προς αυτούς·

Διότι αληθώς σας λέγω,

Εάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, θέλετε ειπεί προς το όρος τούτο,

Μετάβηθι εντεύθεν εκεί, και θέλει μεταβή·

και δεν θέλει είσθαι ουδέν αδύνατον εις εσάς. «

                                                 (Ματθ. ιζ’ 20)

5a39aefa7610a925ffbcdad72b946591

      Φέτος, στις μέρες τις πριν τον δεκαπενταύγουστο, κίνησα κατά τα μέρη τα γονικά της μάνας μου. Παραθαλάσσιος ο τόπος.  Είχα να πάω να προσφέρω το δώρο αυτής και του πατέρα μου, μια εικόνα της Παναγιάς, σε ένα ερημοκλήσι της στην ενδοχώρα της περιοχής..Την εικόνα της Παναγιάς, την είχαν πάρει οι γονείς μου ενόσω ζούσαν, για να την κάνουν δώρο σε εκείνο το ξωκλήσι Της που λειτουργούσε μόνο μια φορά τον χρόνο, την ημέρα της Κοιμήσεώς Της. . Μου το είχαν πει, σαν μου είχαν δείξει την Εικόνα Της. . Είναι για κείνο το εκκλησάκι της Παναγίτσας, εκείνο που είναι στην ερημιά, έξω από το χωριό, πέρα στα χωράφια, μες στα λιόδεντρα που είναι, εκεί θέλουμε να την κάνουμε δώρο, μου είχαν πει.. Ήταν να την πάνε τον δεκαπενταύγουστο που θα’ ρχόταν.. “Υπερ Υγείας” δηλαδή; τους είχα ρωτήσει τότε, θυμάμαι.. Κι είχαν κοιταχτεί μεταξύ τους ξαφνιασμένοι..Δεν είχαν σκεφθεί λόγο για το δώρο τους, μοναχά να της το προσφέρουν, αυτό θέλαν’ και μόνο.

      Μα, ήρθαν έτσι τα πράγματα που οι γονείς μου δεν μπόρεσαν να κάνουν το δώρο τους όσο ζούσαν και πως τόθελαν! Πρώτα η αρρώστια, του πατέρα, έπειτα ο θάνατός του, μετά η αρρώστια της μάνας … Έγνοια, την είχαν την Εικόνα Της να της την πάνε στο ξωκλήσι. Μου το’ χαν ζητήσει από τα τότε, που έγιναν αδύναμοι, να την πάω εγώ εκεί, αντίς για κείνους. Πήγαινέ την και θα δεις, παιδί μου, και πόσο όμορφο είναι το εκκλησάκι  Της εκείνο, μου είχαν πει. Και εγώ είχα πει το ναι και αυτοί ησυχάσανε.. Το είχα υποσχεθεί.

      Μα ούτε που ήξερα κατά που έπεφτε το ξωκλήσι,  ούτε κι εκείνοι μπορούσαν να μου πουν, ούτε όμως κι οι άλλοι που είχα ρωτήσει τότε, ξέραν’ κάτι για το ξωκλήσι αυτό και τον τόπο.. Φέτος ήταν που έχασα και την μάνα. Κι έμεινε η εικόνα της Παναγιάς τυλιγμένη να με περιμένει να την πάω στον προορισμό της..Είχε ρθεί για μένα η ώρα, κι ας μην το ‘χα σκεφθεί πως θα γινόταν έτσι, μετά που θα φεύγαν οι γονείς μου, δηλαδή..Και ξαναματαρώτησα για τον τόπο.. Και να, που οι άλλοι που είχα ρωτήσει και ματαρωτήσει, ρωτήσαν τους παρ’ άλλους και μάθαν’ και μήνυσαν και σε μένα για την εκκλησία και τον τόπο.

      Έτσι, έμελλε νάταν τούτος ο δεκαπενταύγουστος, αυτός που η Εικόνα των γονιών μου, η Εικόνα της Παναγιάς της Ιεροσολυμίτισσας χωρίς τ’ αστραφτερά της που της φορέσανε μετά, βρήκε την θέση της πλάι στο παραθύρι στο μικρό ερημοκλήσι της Παναγίας του Πείρου ποταμού, κατά πως της το είχαν τάξει…Και με το που το είδα το ξωκκλήσι, κατάλαβα γιατί άρεσε τόσο πολύ στους γονιούς μου..

     Είναι, όντως ένα πανέμορφο εκκλησάκι, κτισμένο απ’ τα παλιά τα χρόνια, από άλλα παιδιά στην μνήμη των γονιών τους, αναμεσίς αιώνιων ελαιόδεντρων παραδίπλα στο παλιό γιοφύρι του ποταμού Πύρρου. Αντίκρυ του κι απέκει από τον χωματόδρομο δεσπόζουν οι μεγάλοι πλάτανοι που απλώνονται σε δάσος και στις δυο όχθες του ποταμού. Για να φτάσεις εκεί αφήνεις πίσω σου τα χωριά και τους ανθρώπους, περνάς από ανομάτιστους ερημικούς χωματόδρομους χαραγμένους φιδωτά αναμεσίς των χωραφιών.. Κι εκεί, στο πουθενά, κι ενώ γίνεσαι μέρος της ησυχίας της φύσης που σε περιβάλλει, βλέπεις μια ασπροβαμμένη σιδερένια πύλη με σταυρό. Με ξάφνιασε που την είδα..Συνήθως τα ξωκκλήσια δεν έχουν πύλη για να περάσεις.. Πίσω της και στην κεφαλή του ξωκκλησιού δυο μνήματα, ενός ιερέως και μιας πρεσβυτέρας..

   Πέρασα από την Πύλη, προχώρησα πλάϊ στα μνήματα..Ανέβηκα ένα σκαλί..Περπατούσα ήδη σ’ ένα όμορφα πλουμιστό πλακόστρωτο, κάτω από μια κεραμοσκέπαστη απλωτή βεράντα, προέκταση της στέγης του ξωκκλησιού και που το περιβάλλει. Δίπλα μου,  στα δυο βήματα, ο επιτάφιος της Παναγίας, κοντά τα καντηλέρια..Είχε ησυχία ο τόπος κι ας υπήρχαν άνθρωποι εκεί.. Η φωνή μου σαν τους χαιρέτησα με το που τους είδα, ακούστηκε τόση παράταιρη μες στην ησυχία που την χαμήλωσα ευθύς..Ένοιωσα, πως να το πω, σα να βεβήλωνα κάτι, μα δεν ήξερα τι..Μετά ήταν που κατάλαβα, μετά….Στο μεταξύ άναψα τα κεριά μου και στράφηκα στις γυναίκες πίσω τους να προσφέρω την εικόνα. Και μίλησα με φωνή πια σα σε ψίθυρο εξηγώντας από ποιούς είναι το δώρο..Εκείνες με αντιχαιρέτησαν ήσυχα, μιλώντας μου χαμηλόφωνα με λόγια λιγοστά , δέχτηκαν με χαρά το δώρο των γονιών μου και πήγαν την εικόνα Της μες στην εκκλησιά. .

      Στο εκκλησάκι μπαίνεις από μια χαμηλή πόρτα στο πλάϊ  αφού κατέβεις δυο πέτρινα σκαλοπάτια. Από κει μπήκα κι εγώ κι είδα ένα ασπροντυμένο δωμάτιο όλο κι όλο,  μ’ ένα παραθύρι στην απέναντι μεριά της πόρτας και  στο βάθος το ξυλόγλυπτο τέμπλο. Λιγοστές οι καρέκλες πάνω στις παλιές πλάκες στο κέντρο του, όπου κάθονταν ήδη οι γέροντες. Με κοίταξαν παραξενεμένοι… Ήμουν η ξένη για κείνους, η ξένη στον χώρο..Έτσι ένοιωσα και ως παρείσακτη έσπευσα να βγω.. Κατέβηκα από την σκεπαστή βεράντα και βγήκα στο άλλο πλακόστρωτο, σ’ εκείνο π’ απλώνεται έξω από την σκεπαστή βεράντα και είχε σα άλλο του σύνορο τα λιόδεντρα και σκεπή του τον ουρανό.Κάθισα σ’ ένα από τα παγκάκια που βρίσκονται στα ριζά των λιόδεντρων. Κι έμεινα να κοιτάζω γύρω..

      Είχαν ρθεί στο μεταξύ κι άλλοι άνθρωποι, κι όλο έρχονταν. Άκουγα τ’ αυτοκίνητά τους καθώς σβήναν’ τις μηχανές τους λίγο πιο πίσω..Μα , παρά το ότι οι άνθρωποι πλήθαιναν, ο τόπος συνέχισε να ’χει ησυχία..Για δες! αναρωτήθηκα παραξενεμένη. Όλοι εδώ θα μιλάν’ μεταξύ τους ψιθυριστά..Πως αλλιώς; Μα και πάλι δεν θ’ ακουγόταν τότε αυτό το χαμηλό βουητό που είναι από τα ψιθυρίσματα;; Άρα, δεν μιλάν’ μεταξύ τους κατέληξα ..απλά δεν μιλάνε. Μένουν σιωπηλοί, γιαυτό η τόση ησυχία του τόπου.. Μου έκανε εντύπωση. Η λειτουργία, στο μεταξύ, είχε αρχίσει ..Κι εγώ ξέμεινα κάτω από τα λιόδεντρα να ακούω τα θροΐσματα από τα φύλλα των δέντρων ανάκατα με τα τιτιβίσματα των πουλιών πως σιγοντάριζε ο ήχος τους την μελωδικότητα της φωνής του ιερέα που λειτουργούσε..

   Ένοιωθα όμορφα..¨Όλα γύρω μου είχαν Ομορφιά!!! Όλα, απλά, ευωδιαστά και γαλήνια..Και με πόση αγάπη έχουν φροντισμένο τούτο τον χώρο οι άνθρωποι εδώ, κοίταγα και σκεφτόμουν! Μέχρι και οι κορμοί των λιόδεντρων γύρω μου ήταν ασβεστωμένοι, όλος ο τόπος ήταν που έλαμπε από καθαριότητα. Μα δεν ήταν μοναχά αυτά που έβλεπα κι άκουγα.! Ήταν  και ο,τι εξέπεμπε αυτός το τόπος!! Αυτή την αίσθηση της απλωσιάς μες στην γαλήνη, αυτό το νοιάξιμο από την αγάπη, αυτή την ηρεμία από την ελευθερία.. Α! Γιαυτό άρεσε στους γονιούς μου εδώ! Γιαυτό, είπα στον εαυτόν μου!! Να δεις που σε ένα τέτοιο παγκάκι θα καθόντουσαν κι αυτοί σαν νοιώθαν’ όπως και εγώ..Το ξανασκέφθηκα..Ναι, από μια τέτοια θέση μακρυά από τους άλλους, τότε τα βλέπεις πιο εύκολα αυτά! Γιαυτό, ίσως και το δώρο τους! Ως το ευχαριστώ τους, για τα δώρα που είχαν δοθεί στους ίδιους από αυτόν εδώ τον τόπο σαν ήσαν εδώ! ..

    Η λειτουργία τελείωνε..Με το μοίρασμα των άρτων, οι ήχοι από τις φωνές των ανθρώπων που συνομιλούσαν ακούγονταν πιά καθάριοι και ευκρινείς. Γέλια και χαιρετισμοί κι αγκαλιές γύρω μου..Η σιωπή είχε παραχωρήσει την θέση της… Είδα τις κυρίες που είχα δώσει την εικόνα νάρχονται προς το μέρος μου..Μου μιλούσαν πια με κανονική φωνή. Ευχαρίστησαν και πάλι για την εικόνα και με κάλεσαν να δω που την είχαν τοποθετήσει στον ναό, με ρώτησαν και αν ήμουν ευχαριστημένη για την επιλογή της θέσης.. ‘Ακου τώρα! Τι μου λένε, αναλογίστηκα! Αυτά δεν με είχαν απασχολήσει ποσώς! Χάρηκα όμως με την χαρά τους που τους άρεσε η εικόνα Της και που τιμούσαν το δώρο των γονιών μου….Πόσο θα το φχαριστιούνταν, αν ήσαν εκείνοι εδώ! Τι χαρά που θα ‘παιρναν την ώρα τούτη, οι αγαπημένοι μου!

      Κίνησα να γυρίσω στο παραθαλάσσιο ξενοδοχείο που έμενα εκείνες τις μέρες.. Στο γονικό σπίτι της μάνας μου στο χωριό δεν είχα θελήσει να μείνω..Βαριές οι σκιές του..

     Κι εκεί, στην ησυχία του δωμάτιου, ενόσω αγνάντευα την θάλασσα μπροστά μου καθώς έπαιρνε από τα χρώματα της δύσης του ήλιου, με τον νου άδειο να οσφραίνομαι την αρμύρα του αέρα, τότε που κατάλαβα γιατί η σιωπή, γιατί οι λιγοστές οι λέξεις των ψίθυρων τότε, γιατί εκείνη η αίσθηση του βέβηλου από μεριάς μου..Πως και δεν το είχα δει από τα τότε;

     Πως και δεν είχα από κείνη την ώρα καταλάβει ότι όλος ο τόπος π’ απλωνόταν γύρω μου από την στιγμή που πέρασα την πύλη, με το ξωκκλήσι, την σκεπαστή την βεράντα του, με τα δέντρα του, τον ουρανό του,  τ’ αεράκι του το ευωδιασμένο, τα τιτιβίσματα των πουλιών του, ότι όλος αυτός ο τόπος με τα όλα του και τους ανθρώπους του, ήταν ο χώρος και ο τόπος του ναού; Ότι ένας ήταν ο τόπος και ο χώρος; Η εκκλησία στ’ όνομα εκείνης; Της Παναγιάς;..

Και, ότι χάρις στην σιωπή των προσκυνητών υπήρχε η αρμονία από το έξω, της φύσης, με το μέσα, των ανθρώπων; ..Και ότι πιο πίσω από την σιωπή και μέσα από αυτήν, ήταν ο σεβασμός, το δέος των πιστών στον τόπο και στον χώρο Εκείνης;..

Κι εγώ, τόσο ξένη προς αυτό;;

Αμ..δεν διαθέτω ούτε κόκκο σκόνης, πόσον της συνάπεως!

Οι απέναντι


       Όταν ο χρόνος συναντιέται στις διαστάσεις του και το χθες γίνεται ένα με το σήμερα.

   Τότε, στην ώρα που ο χρόνος γίνεται ένας, οι επιθεωρητές του συνδικάτου των Ολλανδών υφασματέμπορων του 1662 σηκώνουν τα μάτια από τα κιτάπια τους και μένουν να περιεργάζονται εκείνους τους άλλους από το 2017, καθώς επιθεωρούν τους ίδιους. Θεατές και θεώμενοι (2)

Κι εκείνη την μαγική στιγμή στον τόπο και στον χρόνο, επιθεωρητές και επιθεωρούμενοι σα να απομένουν έκθαμβοι να αναρωτιούνται, ο καθείς από την μεριά του για τους άλλους : Για δες τι παράξενοι, πόσο περίεργοι είναι οι απέναντι!.

Ναι, αυτήν την μοναδική στιγμή “έπιασε” ο φωτογράφος από την Σιγκαπούρη Julius y και την αποθανάτισε με τον φωτογραφικό του φακό! Είναι εκείνος που έχει δηλώσει άλλωστε πως ο,τι φωτογραφίζει είναι από την περιέργειά του για τους “διαφορετικούς τόπους”. Ένα τέτοιο διαφορετικό τόπο στον χρόνο, πιστεύω,  “είδε” εκείνη την στιγμή! Εκπληκτική στιγμή, μοναδική σύλληψη!

Συνέβη στο τρέχον έτος 2017 στο μουσείο Rijksmuseum του Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Εκεί, όπου εκτίθεται ο περίφημος πίνακας του Ρέμπραντ Χάρμενσοον φαν Ράιν (Rembrandt Harmenszoon van Rijn) με τον τίτλο “Syndics or inspectors of the Clothmakers’ Guild” που ζωγράφισε στα 1662.

The Syndics Rembrandt Rijksmuseum Amsterdam Rembrandt House Museum

Ποιός είναι εκείνος που είπε πως η Τέχνη είναι η αποκάλυψη μιας βαθύτερης πνευματικής πραγματικότητας;

Τι είναι τέχνη; ρώτησαν τον Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, και εκείνος απάντησε:

Τέχνη είναι η απάντηση της δημιουργικής Ψυχής του ανθρώπου, στο κάλεσμα του Αληθινού. –

Μακρινοί Ορίζοντες: Αρχιπέλαγος Lofoten


     «Θέλω να φύγω πια από δω, θέλω να φύγω πέρα,
σε κάποιο τόπο αγνώριστο και νέο..»
Σαν όνειρο να φαίνονται απαλό και να μιλούνε

έως την ψυχή τα πράγματα του κόσμου…»

από το ποίημα του Κ. Καρυωτάκη «Θέλω να φύγω πια»

 

      Λίγο πριν ο Αύγουστος γιορτάσει την είσοδό του στο καλοκαίρι μας και οι μέρες του γίνουν πιο καυτές, εγώ τυλιγμένη ακόμη μες στα «πρέπει » μου, βρίσκομαι να ψάχνω ορίζοντες σε τόπους μακρινούς που ξέρω πως δεν πρόκειται, όσο ζω, να τους γνωρίσω. (με βάση τον νόμο των πιθανοτήτων, δηλαδή, δεν το αποκλείω κιόλαςzz_16)

Στα μακρινά ταξίδια που δεν πρόκειται να κάνω,  λοιπόν, στους ορίζοντες που φαίνεται πως δεν θα αντικρύσω είναι και κείνος ο τόπος στην άκρια της γης μας, το αρχιπέλαγος Lofoten στην περιοχή  Nordland της Νορβηγίας.  Εκπληκτικός τόπος μοναδικής ομορφιάς. Από τα μέρη που κόβουν την ανάσα! Τουλάχιστον, την δικιά μου..

Κι είπα, ας ανοίξω το παράθυρο του κόσμου, να δω τον τόπο έστω και από μακρυά, μες από την ματιά άλλων, έτσι πως τον είδαν κάτω από τον ήλιο του τον άσβεστο, και να πάρω κι εγώ κάτι από κείνον και ας μην μυρίσω τον αέρα των βουνών του, ας μην γευθώ την αρμύρα των θαλασσών του..

Κι ίσως, ίσως μπορέσω να τα μεταφέρω αυτά που είδα, αυτά που ένοιωσα και σε σας που διαβάζετε τούτες τις γραμμές, για να χαρούμε μαζί την ομορφιά των μακρινών οριζόντων του και των απέραντων θαλασσών του. Στον τόπο αυτόνε που οι ανθρώποι γινόμαστε πιο μικροί και ακόμη πιο ασήμαντοι  μπρος στο μεγαλείο του.

Ταξίδι,  μες από  το παραθύρι τ’ανοιχτό, προς το Αρχιπέλαγος Lofoten στην περιοχή  Nordland της Νορβηγίας

εκεί, στην άκρη μεριά του κόσμου μας όπου είναι:

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ελάτε να δούμε αυτά σε αυτά τα δυο υπέροχα videos, στο ένα,  τα μέρη τα απάτητα εκεί στην άκρια της γης, εκεί όπου τα ολόγυμνα γρανιτένια βουνά υψώνονται απόρθητα πάνω από τα σύγνεφα, ορθώνονται μες από την ομίχλη, εκεί που η Νορβηγική η θάλασσα απλώνεται στον ανοιχτό ορίζοντα του αρκτικού ωκεανού.. 

Κι είναι, λένε αυτά τα γρανιτένια βουνά, αρχέγονα κι από τα παλαιότερα του κόσμου μας απομεινάρια σκόρπια ενός μεγαλύτερου  ενιαίου βουνού τριών δισεκατομμυρίων ετών! Κι ότι από αυτά, κείνα που έχουν αιχμηρές τις κορυφές τους και τις κορυφογραμμές τους είναι τα πιο «νέα» σε σχέση με τα άλλα. Κι είναι, λένε,  τόσο ψηλά τα βουνά που οι επιστήμονες πιστεύουν ότι δεν καλύπτονταν από πάγο κατά την εποχή των παγετώνων, τότε 18. 000 με 20.000 χρόνια πίσω.

Ας δούμε εκεί, τους τόπους, που ζούσαν oi Vikings

Εκπληκτικός τόπος! Μεγάλης Ομορφιάς! Άγριος, ανήμερος, επιβλητικός!

και  στ’ άλλο το video, να τα μικρονήσια του, αυτά τα βουνίσια φρούρια που είναι τα νησιά του αρχιπελάγους Lafuten, απλωμένα σαν πόδι λύκου πάνω από την θάλασσα καθώς λούζονται στον ήλιο του μεσονυχτίου. 

Τόποι απόκοσμοι! Λιγοστοί οι κάτοικοι μες στα χρωματιστά τα σπίτια τους πάνω στους γρανιτένιους βράχους, να ξεχωρίζουν στην ομίχλη, να δίνουν χρώμα στο άσπρο του χιονιά, να γίνονται φάροι για τους ναυτικούς..

lofoten-hamnoy-village-XL

Εκεί που το χινόπωρο έχει άλλη όψη

View over Nappstraumen from summit of Offersøykammen, Vestvågøya, Lofoten Islands, Norway

Κι ο χειμώνας είναι βαρύς

Reine Lofoten Islands.jpg

Κι η μοναξιά μεγάλη

Norway-Lofoten-Islands-Lofoten-Opera-Hotel

Μα είναι ένας τόπος τόσο μαγικός..

lofoten-islands-norway-lofoten-norway-northern-lights-mountain-sea-stones-snow-night-star

Πόσο εξώκοσμος  τόπος είναι σαν τον λούζουν τα Aurora Borealis , τα“Northern Lights”!!

REINE.jpg

«Σαν όνειρο να φαίνονται απαλό και να μιλούνε
έως την ψυχή τα πράγματα του κόσμου…»

norway

Σ’ αυτά τα απόμακρα, απόκοσμα νησάκια  του Λοφούτεν υπάρχουν στοιχεία ανθρώπινης παρουσίας από  5.500 χιλιάδες χρόνια πριν, τουλάχιστον. Βίκινγκς, οι κάτοικοί του. Σπουδαίοι πολεμιστές και ναυτικοί.

Στο νησί Borg (Vestvågøy) του Αρχιπελάγους Λοφούτεν, αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τη μεγαλύτερη αίθουσα συμποσίων (largest Viking longhouse) αρχηγού φυλής των Βίκινγκς που βρέθηκε ποτέ παγκοσμίως. Η κατασκευή είχε μήκος 83 μέτρα (272 πόδια), ύψος 9 μέτρα (30 πόδια) και πλάτος 8,5 μέτρα. και χρονολογείται πως είχε κατασκευασθεί από το έτος 500 μ.Χ. και πως εγκαταλείφθηκε γύρω στο 950 μ.Χ. Οι Νορβηγοί ανακατασκεύασαν το κτίριο και από το 1995 είναι ένα ζωντανό ιστορικό μουσείο, το Lofotr Viking Museum στο Borg, που το 2001 ανακηρύχθηκε στην Νορβηγία το μουσείο της χρονιάς ενώ το 2013  τιμήθηκε ως το Ευρωπαϊκό Μουσείο της χρονιάς. Δείτε το:

 Από όλη την Σκανδιναβική χερσόνησο, μα ειδικότερα από τα νησιά του αρχιπελάγους Λοφούτεν κινούσαν οι πολεμόχαροι πολεμιστές Vikings κι αλώνιζαν με τα μοναδικής τεχνικής πλοία τους τις θάλασσες του Κόσμου σπέρνοντας με την βιά και την αγριάδα τους τον τρόμο και το θάνατο στους άλλους γνωστούς του κόσμου μας, κι άλλοτε ανακαλύπτοντας άλλους τόπους, άγνωστους ακόμη στο υπόλοιπο κόσμο.

Λίγα  ακόμη λόγια για το αρχιπέλαγος Λοφούτεν

Το Lofoten ή το Lofoten είναι ένα αρχιπέλαγος που βρίσκεται πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο στη Βόρεια Νορβηγία μέσα στα όρια του νομού ( fylke ) του Nordland. Η Lofoten είναι μια περιφερειακή ένωση ( Interkommunale regionråd ) που αποτελείται από έξι δήμους ( kommune ) που συνδέονται γεωγραφικά, ιστορικά και πολιτιστικά.

Το Lofoten δεν είναι τόσο μεγάλο. Οι έξι δήμοι που απαρτίζουν το αρχιπέλαγος καλύπτουν μια περιοχή περίπου τόσο μεγάλη όσο η πόλη του Λος Άντζελες , αλλά με πολύ λιγότερους ανθρώπους: Λιγότεροι από 25.000 άνθρωποι ζουν στα νησιά σε μόνιμη βάση. Τα νησιά αυτά αποτελούνται κυρίως από ορεινές κορυφές και βαθιά φιόρδ, με περιορισμένο μόνο χώρο κατάλληλο για κατοίκηση ή γεωργία.

Οι κοινότητες στο Lofoten είναι μάλλον λίγες και απέχουν πολύ. Μόνο δύο οικισμοί μέχρι στιγμής έχουν λάβει χάρτες πόλης, Leknes (pop 3200) και Svolvær (pop 4500). Οι υπόλοιποι κάτοικοι ζουν σε πολύ μικρότερα χωριά και μικρούς οικισμούς, σχεδόν όλοι που βρίσκονται κατά μήκος της ακτής στη νότια πλευρά του αρχιπελάγους. Οι περισσότεροι από τους οικισμούς σήμερα συνδέονται με ένα σύγχρονο οδικό σύστημα μέσω γεφυρών, αλλά ορισμένες κοινότητες, ιδιαίτερα εκείνες των εξωτερικών νησιών Røst και Værøy, είναι προσβάσιμες μόνο με τον παλιό τρόπο, με πλοίο δηλαδή.

Νότια του αρχιπελάγους, είναι το νησί Vestfjord, με ένα γιγάντιο κόλπο και με ένα μοναδικό οικοσύστημα. Από το τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, πριν από αρκετές χιλιάδες χρόνια, τα νερά του μεγάλου αυτού κόλπου έχουν ενεργήσει ως ο μεγαλύτερος χώρος μητρότητας στον κόσμο: Κάθε χειμώνα, από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, μεταναστεύουν εκεί εκατομμύρια έγκυοι γάδοι (Skrei)  από τον Αρκτικό και Ατλαντικό ωκεανό και σ’αυτά τα όχι παγωμένα νερά του κόλπου εναποθέτουν τα αυγά τους.

Αυτή η αφθονία των ψαριών στη χειμερινή περίοδο φαίνεται να έχει αξιοποιηθεί πολύ γρήγορα από τους κατοίκους της περιοχής και φαίνεται πως από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια δημιουργήθηκε ένα μεγάλο και βιώσιμο αλιευτικό σύστημα. Η ιδιαιτερότητα της παραδοσιακής αλιείας του Lofoten είναι ότι ο γάδος αυτός αποξηραίνεται στ’ ανοιχτά από τους ισχυρούς θαλάσσιους ανέμους και μπορεί να διατηρηθεί βρώσιμος μέχρι και για δεκαπέντε χρόνια σε μερικές περιπτώσεις ! 

800px-Stockfish_in_Lofoten.jpgΚατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η εξαγωγή αποξηραμένου γάδου (Tørrfisk) αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της νορβηγικής οικονομίας και παρέμεινε το μεγαλύτερο οικονομικό πλεονέκτημα του βασιλείου μέχρι να ανακαλυφθεί το πετρέλαιο στη δεκαετία του 1960.

1.-blu_thumb.gif

 Ως εδώ το ταξίδι ..ας είναι .. Και για τους ταξιδευτές.. ένα ποίημα του Ν. Καββαδία

Reinebringen, Lofoten.png

«Ο Νάγκελ Χάρμπορ, Νορβηγός πιλότος στο Κολόμπο,
άμα έδινε κανονική πορεία στα καράβια
που φεύγαν για τους άγνωστους και μακρινούς λιμένες
κατέβαινε στην βάρκα του βαρύς, συλλογισμένος,
με τα χοντρά τα χέρια του στο στήθος σταυρωμένα,
καπνίζοντας ένα παλιό χωμάτινο τσιμπούκι,
και σε μια γλώσσα βορινή σιγά μονολογώντας
έφευγε μόλις χάνονταν ολότελα τα πλοία.

Ο Νάγκελ Χάρμπορ, πλοίαρχος σε φορτηγά καράβια,
αφού τον κόσμο γύρισεν ολόκληρο, μια μέρα
κουράστηκε κι απόμεινε πιλότος στο Κολόμπο.
Μα πάντα συλλογίζονταν την μακρινή του χώρα
και τα νησιά που είναι γεμάτα θρύλους, τα Λοφούτεν.
Μα κάποια μέρα επέθανε στην πιλοτίνα μέσα
ξάφνω, σαν ξεπροβόδισε το Steamer Tank «Fjord Folden»
όπου έφευγε καπνίζοντας για τα νησιά Λοφούτεν…»

Port Arthur, Tasmania: Η“Old prison” της Judith Wright και το νησί των νεκρών


      Στην αρχή, ήταν το ποίημα “Old prison”  της Αυστραλής ποιήτριας Judith Wright. Είχα από καιρό στο νου μου να διαβάσω και πάλι κάτι δικό της και διάλεξα αυτό. Ήξερα ότι θα μου ήταν δύσκολο, όπως και μου είναι, μιας και δεν κατέχω τόσο καλά την αγγλική την γλώσσα και η δικιά της γραφή είναι τόσο γιομάτη από σύμβολα και ιδιωματισμούς και  ούτε έχω βρει ως τα τώρα ποιήματά της να έχουν αποδοθεί στην γλώσσα μας. ‘Όμως, με είχε τόσο γοητεύσει από τα άλλα της, οπότε και το προχώρησα. Και μετά, ήταν το ποίημά της που με ρούφηξε. Με τάραξε με το περιεχόμενό του και με γοήτευσε με τον τρόπο και την δύναμη της γραφής του. Τραγικό στο περιεχόμενο, σκοτεινό σαν την κόλαση που φτειάχνουν οι ανθρώποι, κι απ’ την άλλη τόσο υπέροχο στους συμβολισμούς και τις δυνατές εικόνες του. Κι είπα να τα μοιραστώ όλα τούτα εδώ.

      Και, τα λέω αυτά, γιατί, σαν το ξεκίνησα το ποίημα, βρέθηκα να ψάχνω και να αναζητώ ποια ιστορία, ποια γεγονότα του παρελθόντος κρύβονταν πίσω και αναμεσίς των λέξεών του. ’Έτσι, κι από το ποίημα έφτασα στο Port Arthur της Tasmania, σε αυτό το ποινικό κολαστήριο που ήταν ως το 1877 η φυλακή της “εσχάτης λύσης” για τους κατάδικους, και στο οποίο σιωπηρά αναφέρεται η ποιήτρια με το ποίημά της. Σε μια φυλακή, σαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί, ας πούμε, μοναχά που εδώ δεν τους σκότωναν οι Ναζί για να τους κάνουν σαπούνια. Εδώ, οι Βρετανοί ήταν που τους σκότωναν, μα αλλιώτικα. Αλλά, τους σκότωναν! Και, μετά, τους θάβαν’ στο νησί των νεκρών..Γλύτωσαν, βέβαια, εδώ, και μερικοί..Όχι εκείνοι που τους στέλναν’ αλλού να τους κρεμάσουν αλλά εκείνοι οι λίγοι που αντέξαν.. .Όμως, και αυτό το κολαστήριο του  Port Arthur συν άλλα εννιά παρόμοιά του στην Αυστραλία, κατέληξε να κηρυχθούν, όπως και τα  άλλα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Γερμανών Ναζί, μνημεία Παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από την Ουνέσκο και εξαιρετικά προσοδοφόρα για το Κράτος και την ντόπια Κοινωνία ως αξιοθέατα  και τόποι συγκέντρωσης τουριστών. Μάλιστα..

      Αν δεν έχει ένας τόπος να επιδείξει στην Ιστορία του κάτι το Ωραίο και Καλό, τότε δείχνει αυτό που έχει, τις φυλακές και τα κολαστήριά του..Αυτά και κάνουν σημαία τους.. Εδώ, οι γείτονές μας έκαναν σημαία τους τον ματοβαμμένο και παλουκομπήχτη Κόμη Δράκουλα κι είναι γιατί άλλη ιστορία δεν είχαν ως λαός. Μετά ειπώθηκαν Δάκες αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία….

      Οι Βρετανοί, όμως, ως οι τότε αποδιωγμένοι κατάδικοι από την Μ. Βρετανία, και πρώτοι έποικοι των νησιών της Τασμανίας μαζί με τους αξιωματούχους, τους δεσμοφύλακες  και τα λοιπά στρατιωτικά σώματα, βρήκαν στους τόπους που επέδραμαν και εποίκησαν, τους ιθαγενείς Αβοριγίνες (Aboriginals ). Ένα λαό με ιστορία και πολιτισμό από τους ανιστόρητους χρόνους, ίσως τον παλαιότερο λαό της γης. Και, τους πετσόκοψαν. Στην Τασμανία υπήρχαν 5000 έως και 10.000 Αβοριγίνες, σήμερα έχουν απομείνει στο νησί μόλις 300. Τους περισσότερους απ’ αυτούς οι Καταχτητές αξιωματούχοι και μη Βρετανοί τους μακέλεψαν, άλλους τους εξανδραπόδισαν ή τους εκτόπισαν σε άλλα νησιά, τους έκαναν δούλους τους έχοντάς τους ως res,  κι όσους απομείναν, τους εξολόθρευσαν οι αρρώστειες και τα μικρόβια που έφεραν οι δυτικοί…

glover(1)

Ένας πίνακας του Βρετανού ζωγράφου John Glover (1767-1849) που αποθανατίζει σκηνές της καθημερινότητας των απομεινάντων Αβοριγίνων στην Τασμανία. Όταν πέθανε το 1849, είχαν απομείνει μοναχά 40 στο νησί..

      Η σχεδόν εξάλειψη του ιθαγενούς πληθυσμού από τους Βρεττανούς, στην Τασμανία, διατεταγμένη σ’ ένα καιρό μάλιστα, επίσημα από τον κυβερνήτη του νησιού George Arthur (1824-1830) έχει περιγραφτεί από ορισμένους ιστορικούς ως πράξη γενοκτονίας. Μέχρι το 1879 είχαν, δεν είχαν ξεμείνει ζωντανοί  μόλις 40 Αβοριγίνες στο νησί.. Κάπως έτσι, άλλωστε τους σκοτώναν και οι Αυστραλοί ή τους κλείναν’ μετά στα δικά τους στρατόπεδα συγκέντρωσης για να τους εκπολιτίσουν..Τελικά, μόλις πρόσφατα, στις μέρες μας, οι Αυστραλοί και οι Τασμανοί άρχισαν να αποδέχονται την ύπαρξή τους στον τόπο τον δικό τους που οι ίδιοι με την βιά κατέλαβαν..Κι ακόμη,  όχι ισότιμα. Κακίες μου;;Αλήθειες, πάντως, είναι

     Τουλάχιστον, λέω, ας υπάρχουν κι αυτοί οι καταραμένοι τόποι, για να διδάσκει η ιστορία τους, στους τωρινούς και τους επερχόμενους  το : Ποτέ ξανά! Ας υπάρχουν, όπως και το ποίημα της Judith Wright φτειάχτηκε και υπάρχει,  για να δείχνουν σε μας, τους ανθρώπους, όσα δεν πρέπει να επιτρέψουμε να ξανασυμβούν..για να λεγόμαστε και να είμαστε άνθρωποι.

1.-blu_thumb.gif

      Ας ξεκινήσω εδώ, ανάστροφα. Από την ιστορία του τόπου και ας καταλήξω στο ποίημα. Δείτε το Port Arthour  της Tasmania, σήμερα:

Whole-site-aerial

Στο μπρος μέρος φαίνονται οι ερειπωμένες εγκαταστάσεις των Φυλακών, στο νησάκι επάνω αριστερά, το νησάκι των νεκρών.

ariel_site01Port Arthur

Κι εδώ, η θέα του Port Arhur από την θάλασσα. Eιδυλλιακός τόπος δεν μοιάζει, έτσι, όπως ξετυλίγεται στο πράσινο;

1-View-from-North-1860

Κι εδώ, σ’ αυτήν την εικόνα του έτους 1860, το Πορτ Άρθουρ στις δόξες του, ως ποινικό κολαστήριο και του διαβόλου τόπος

1. blu

374_w

      Δυο λόγια για τον τόπο, την Τασμανία: Η Τασμανία, αλλιώς «Tassie», είναι ένα νησί 240 χιλιομέτρων που βρίσκεται στα νότια της Αυστραλίας. Είναι ένα από τα ομόσπονδα κρατίδια (πολιτείες) της Αυστραλίας, που περιλαμβάνει το κυρίως νησί με πρωτεύουσα το  Hobart και τα γύρω του άλλα 334 μικρονήσια.. Οι δυτικοί πρωτάκουσαν τον Νοέμβρη του 1642 για το νησί από ένα Ολλανδό εξερευνητή, τον Άμπελ Γιανσζόον Τάσμαν (Abel Janszoon Tasman,‘ Αμπέλ Τάσμαν που πρωτοπήγε ως Ευρωπαίος τότε εκεί και το ονόμασε Van Diemen’s Land από το όνομα του χορηγού της εξερευνητικής αποστολής. Το νησί το κατοικούσαν από 40.000 περίπου χρόνια πριν, οι Αβορίγινες, που στην συνέχεια σχεδόν εξαλείφθηκαν, όπως αναφέρω πιο πάνω..

Το 1803 το νησί εποικήθηκε από Βρετανούς κατάδικους με τους φρουρούς και τους αξιωματούχους τους. Και ιδρύθηκαν σε αυτό το τόπο και στο νησί, στην άκρια του τότε γνωστού κόσμου, πολλές φυλακές- ποινικά κολαστήρια που γιόμιζαν από τους καταδικασμένους στην Μεγάλη Βρεττανία που ξαποστέλνονταν εκεί. Το 1825 ο τόπος ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη αυτοδιοικούμενη  αποικία. Το 1825 εγκρίθηκε το  σύνταγμά του και άλλαξε το όνομα του τόπου σε Τασμανία, από το όνομα του Ολλανδού που πρωτοβρήκε το νησί. Το 1901, ο τόπος (το κυρίως νησί με τα άλλα μικρονήσια του) ανακηρύχθηκε ομόσπονδο κράτος της Αυστραλίας.  75.000 κατάδικοι στάλθηκαν σε αυτή την γη μέχρι το 1877 που έκλεισαν οι φυλακές. Αιματοβαμμένη η ιστορία του τόπου, διαβόητος τόπος βασανιστηρίων. Κόλαση επί της γης, τον αποκαλούσαν. Σήμερα, οι Τασμανοί τον προπαγανδίζουν ως τόπο αναγέννησης. Μπορεί και νάναι ή να γίνει..Πάντως, λεν’ τα φαντάσματα των αδικοχαμένων, εξακολουθούν ακόμη να εμφανίζονται στα ερείπια των φυλακών του Port Arthur.. Τα έκαναν, βέβαια, και αυτά, οι Τασμανοί,  αξιοθέατα μαζί με τα άλλα.

Κι όπως κι  ο ποιητής τους,  ο Oodgeroo Noonuccal, έλεγε :

 «Let no-one say the past is dead, the past is all about us and within»

Η Ιστορία του Port Arthour της Τασμανίας ως ανδρικής ποινικής φυλακή για παιδιά και ενήλικες.

Το Port Arthour  το 1830 ξεκίνησε να υπάρχει ως μικρός σταθμός ξυλείας. Δεν άργησε να μεταμορφωθεί ως τρομερός τόπος ποινικής φυλακής για άντρες και παιδιά, μετά τις φυλακές του νησιού Νόρφλοκ(Norfolk) που ήταν αβάσταχτης σκληρότητας και για πιο επικίνδυνους κατάδικους. Από το 1788  η Μ. Βρεττανία αδυνατώντας να εκτοπίσει τους καταδίκους της στην Αμερική λόγω του Πολέμου για την ανεξαρτησία της, τους μετέφερε ,από τότε και μετά, στις Αυστραλιανές αποικίες και στις φυλακές του νησιού του Νόρφολκ και της Τασμανίας. Οι κατάδικοι κατέφθαναν στο Port Arthour με πλοία

convicts transported to australia

κατάδικοι μεταφερόμενοι με πλοία στο Port Arthour

απευθείας από την Μ. Βρετανία κατά εκατοντάδες. Πολλοί απ’ αυτούς πέθαιναν από τις κακουχίες στο μακρύ ταξίδι πριν φτάσουν. ‘Άλλοι πνίγονταν μαζί με το πλοίο σαν ναυαγούσε. Και, τα ναυάγια ήταν πολλά.. Άλλους, τους έστελναν στο Νόρφολκ. Από το 1834 έφτειαξαν ξεχωριστές φυλακές για τους εφήβους και τα παιδιά. Σκληρές και απάνθρωπες οι φυλακές τους.. Είχαν ήδη φτειάξει και Εκκλησία, και εκκλησιάζονταν. Από το 1840 και μετά φτειάξαν’ στις φυλακές τα ξεχωριστά κελιά και βέβαια ένα νοσοκομείο για τους άρρωστους αλλά κι ένα άσυλο για όσους τρελλαίνονταν ή ονόμαζαν τρελλούς.  Ειδικά από τότε και μετά που έγιναν τα χωριστά κελιά, ο τόπος ονομάστηκε και επίσημα κόλαση!! Όσους, πλέον, κατάδικους δεν κατάφερναν οι φύλακες να «σπάσουν» στο Νόρφολκ, τους έστελναν για «τελική» επεξεργασία στο νησί της Τασμανίας, στο Port Arthour. Ετσι απαλλασσόταν το Κράτος της Μ. Βρετανίας από αυτούς και το νησί αυτό, στο λιμάνι του Πορτ Αρθουρ έγινε και επίσημα το κολαστήριο της «έσχατης λύσης».

Στην αρχή, έφτιαξαν οι ίδιοι οι κατάδικοι πρόχειρες παράγκες για να προστατευθούν από το τσουχτερό κρύο,  όπου και μέναν μαζικά σε αυτές. Κι έπειτα, οι ίδιοι οι κατάδικοι φτειάξαν με τα χέρια τους τις γρανιτένιες φυλακές τους. Και, πιο μετά, τα χωριστά κελιά για τον καθένα τους.

Τρόπος διαφυγής από το νησί δεν υπήρχε. Ο θάλασσα γύρω από το λιμάνι γιομάτη από καρχαρίες, παγωμένη, με βράχια κοφτερά και πανύψηλα (πάνω από 300μ) οι πέριξ ακτές (δείτε εικόνες) και σπηλιές – ρουφήχτρες πάνω στην ξηρά, στα βράχια και κάτω από την θάλασσα. Μια στενή και μοναδική λωρίδα στεριάς, το Eaglehawk, που επικοινωνούσε με την ενδοχώρα της Τασμανίας, φυλασσόταν νυχθημερόν από τους Βρεττανούς στρατιώτες και τα αιμοβόρα σκυλιά τους.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

   Οι κατάδικοι δούλευαν συνεχώς και κάτω από αβάσταχτες συνθήκες. Έσπαζαν γρανιτένιες πέτρες στα λατομεία για τα κτίσματα, τα έχτιζαν, έκοβαν δέντρα… Ειδικά, μάλιστα, με την τελευταία εξαναγκαστική βαρειά εργασία τους, έφεραν μεγάλα έσοδα στην Μεγάλη Βρετανία. Μέχρι το 1833 είχαν ολοκληρώσει το στρατόπεδο με τους πυργίσκους της φρουράς στον λόφο. Σήμερα, κάνουν ανασκαφές για να βρουν τα απομεινάρια εκείνης της πρώτης περιόδου, ώστε να τα κάνουν και αυτά αξιοθέατα.

       Στην περιοχή του  Πορτ Αρθουρ, κτίστηκαν περισσότερα από 30 κτίρια, ερείπια τώρα και πολλά ήδη στις μέρες μας ανακαινισμένα από μέρη των φυλακών ως τα σπίτια της εποχής που χρονολογούνται από την ίδρυση της φυλακής το 1830 μέχρι το κλείσιμό της το 1877. Την ξανάνοιξαν, βέβαια, την φυλακή αυτή, στο β’ παγκόσμιο πόλεμο όπου φυλάκισαν γύρω στους 500 Γερμανούς αιχμαλώτους πολέμου..Δεν έμαθα αν γύρισε κανείς τους πίσω..Κατά τη διάρκεια της περιόδου λειτουργίας της, περίπου 12.500 κρατούμενοι εκτίσανε ποινές και για πολλούς ήταν μια ζωντανή κόλαση.

    Η κύρια φυλακή των καταδίκων, γνωστή ως Penitentiary, βρίσκεται μπροστά στην προκυμαία και ολοκληρώθηκε το 1844. Στην πρώτη δεκαετία του λειτουργούσε ως σιτοβολώνας και αλευρόμυλος. Τον αλευρόμυλο τον κινούσαν για να λειτουργήσει  24 κατάδικοι με την δύναμή τους μοναχά..

treadmill

A treadmill in England. In Australia, convicts were 24, naked from the waist up.

                                      Πως να μην καταντήσουν φαντάσματα μετά;

Τα ξεχωριστά κελιά ( Τhe separate cells) 

      Το κτίριο Penitentiary ήταν τετραώροφο, ύψους 75 μέτρων. Οι δυο κάτω όροφοί του μετατράπηκαν σε 136 μονά κελιά και σε κοιτώνες για 513 κατάδικους. Η «μοντέρνα» φυλακή του Penitentiary όπως και ενός γειτονικού της κτιρίου, βασίστηκε στην ιδέα που είχαν στην Μ. Βρετανία οι William Crawford και του Joshua Jebb. Σύμφωνα με αυτήν, οι κατάδικοι έπρεπε να αποκτήσουν ξεχωριστά o καθένας τους, μεμονωμένα κελιά, να ονομάζονται με αριθμούς και όχι με τα ονόματά τους, να φορούν μάσκες στο κεφάλι τους και, κυρίως, να ζουν σε απόλυτη ησυχία. Οτι μόνον έτσι θα συμμορφώνονταν και θα μετάνιωναν για τα εγκλήματά τους.. Επίσης , ότι έτσι θα τους «έσπαγαν» ενώ στις άλλες φυλακές και με την σωματική βάσανο, τους σκλήραιναν πιο πολύ..Α! Τους επέτρεπαν- δεν ξέρω να πω κάθε πότε- και να ασκούνται, βγαίνοντας σε επίσης απομονωμένο χώρο (ανακαινίστηκε ομορφοφτιαγμένος  και αυτός- δεν βρήκα  φωτογραφία του πριν), όπως και να πηγαίνουν στην εκκλησία αλλά μέσα σε κλειστά ερμητικά κουτιά κλεισμένοι και μακρυά από όλους τους άλλους..

      Δηλαδή, από τότε το 1840 και με τις ιδέες αυτές, σηματοδότηθηκε η αρχή για την αλλαγή της ποινικής μεταχείρισης, από την σωματική βία με τις βουρδουλιές, τις σιδεροδέσμιες περιβολές στα πόδια και στα χέρια κλπ,  στην ψυχολογική βία ως μέθοδο τιμωρίας,  δήθεν σωφρονισμού. Το άσυλο για τους παράφρονες, τυχαία το’ χτισαν δίπλα στα κελιά αυτά , λέτε;

      Ετσι, έκλεισαν τους κατάδικους, τον καθένα τους στο δικό του κελί εμβαδού 136 τετραγωνικών μέτρων, τους φόρεσαν ολουνών κουκούλες μόνιμες και τους κλείδωσαν στην σιωπή. Μέχρι που οι φύλακες επικοινωνούσαν μεταξύ τους με τα χέρια για να μην ακούγονται, μέχρι που, λένε, φορούσαν παντούφλες, για να μην ακούν τα βήματά τους οι κατάδικοι.. Αυτό ήταν το λεγόμενο σύστημα σιωπής «‘Silent System’  Κάτι σαν τα «λευκά» κελιά απομόνωσης της Μπάαντερ-Μάινχοφ στην Γερμανία, μου’φερε στον νου, ο,τι διάβασα.. Μόνο που αυτά εδώ της φυλακής του νησιού, δεν είχαν φως, ούτε στοιχειώδες εύρος, ούτε τουαλέτα, ούτε καν εξαερισμό..Μερικά τα ανακαίνισαν- ομορφοφτιάχνοντάς τα επίσης- δείτε τα-, άλλα δείτε τα όπως ήσαν παλιά.. Οι περισσότεροι κατάδικοι ανέπτυξαν ψυχικές αρρώστειες από την απουσία του φωτός και του ήχου..Δείτε τα στις φωτογραφίες μαζί με τα άλλα ακόμη ερειπωμένα κτίσματα της φυλακών:

two-prisoner-cells-in-the-main-penitentiary-building-1857-port-arthur-historic-site-tasmania-australia-note-that-each-cell-is-barely-big-enough-for-a-cot-and-there-was-no-heating-i

δυο απ’ τα «ξεχωριστά» κελιά στο port-arthur, χτίστηκαν το 1857,  Τι χωράει το καθένα τους; Εκείνη η σιδεριά στήριζε το ταβάνι για τ’ άλλα του πάνω ορόφου.Αυτά έχουν παράθυρα.Τα υπόλοιπα, τα εσωτερικά, όχι

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

         Επίσης , άλλη μέθοδος τιμωρίας, ήταν η στέρηση φαγητού. Όποιος ήταν υπάκουος,, είχε φαγητό και καπνό..Οι άλλοι , όχι. Ο κατάδικος  J.F Mortlock έγραψε το 1864:

«All the evil in his nature (and who is without any) had been developed and nourished by harsh and cruel treatment, kindling, perhaps, a revengeful feeling against all mankind – a feeling, often the cause, in Australia at a future period, of the barbarous murder of innocent individuals.»

 “ In many ways Port Arthur was the model for many of the penal reform movement, despite shipping, housing and slave-labour use of convicts being as harsh, or worse, than others stations around the nation.”Wikipedia

και καθ’ όσον αφορά στην ανακήρυξη των φυλακών του Port Arthur ως μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από την Ουνέσκο το 2010:

«In July 2010, a total of 11 Australian convict sites were inscribed on the UNESCO World Heritage List, five of which are found in Tasmania. The sites are recognised as «the best surviving examples of large-scale convict transportation and the colonial expansion of European powers through the presence and labour of convicts».

The Tasmanian sites are Port Arthur Historic Site and the Coal Mines Historic Site on the Tasman Peninsula; the Cascades Female Factory in South Hobart; Darlington Probation Station on Maria Island; and Woolmers and Brickendon Estates near Longford.»

1.-blu_thumb.gif

-isle-of-the-dead, Convicts were buried on the southern or lower half of the island. No tombstone or other mark were to be placed at the head of any convict graves,

      Εδώ, βλέπετε, το νησί των νεκρών ( island of deads). Βρίσκεται έξω από το λιμάνι του Πορτ Άρθουρ και εκεί μεταφέρονταν και  θάβονταν οι νεκροί των φυλακών του. Πολύ μικρό νησάκι, μια πιθαμή τόπος που όλο και το διαβρώνει η θάλασσα. 1646 κατάδικοι, λένε, θάφτηκαν εκεί, χώρια από τους φύλακες. Στην κορυφή του νησιού ταφήκαν μοναχά οι φύλακες και εκεί μοναχά υπάρχουν ταφόπλακες. Αυτός ήταν ο Κανόνας. Στην κάτω ζώνη, είναι θαμμένοι οι κατάδικοι, χωρίς ταφόπλακα, χωρίς τ’ όνομά τους πουθενά..Κι αυτός ένας άλλος Κανόνας.

1. blu

      Ας μην πω άλλα.. αλλά ας δείξω, τουλάχιστον, τις φωτογραφίες μερικών καταδίκων, κάμποσων φυλάκων της φυλακής, μα και την φωτογραφία ενός από τους μακροβιότερους και σκληρότερους διοικητές των φυλακών: τον James Boyd, Commandant of the Port Arthur prison site (1853 – 1871). ‘Ετσι, επειδή  τώρα οι Τασμανοί απολογούνται γιατί εξέθεσαν δημόσια τις φωτογραφίες των καταδίκων..Και αυτό, γίνεται στις μέρες μας. Δείτε τις:

nevinsconvicts1

1874, Πίνακας καταδίκων (photo T. J. NEVIN)

1.-blu_thumb.gif

Και δείτε τώρα και το υπέροχο ποίημα της Judith Wright » Old prison» που αναφέρεται ακριβώς σε αυτήν την φυλακή των κολασμένων σε αυτήν την ζωή, στην φυλακή του  Port Arthur της Τasmania, πολιτείας της Αυστραλίας.

The rows of cells are unroofed, 

a flute for the wind’s mouth, 

who comes with a breath of ice 

from the blue caves of the south. 

 

O dark and fierce day: 

the wind like an angry bee 

hunts for the black honey 

in the pits of the hollow sea. 

 

Waves of shadow wash 

the empty shell bone-bare, 

and like a bone it sings 

a bitter song of air. 

 

Who built and laboured here? 

The wind and the sea say 

-Their cold nest is broken 

and they are blown away- 

They did not breed nor love, 

each in his cell alone 

cried as the wind now cries 

through this flute of stone.

 Και εδώ, η «απόδοση» στην ελληνική του ποιήματος από μένα. Οποιαδήποτε υπόδειξη διόρθωσής της, δεκτή:

Οι σειρές των  ερειπωμένων κελιών

ένα φλάουτο για το στόμα τ’ ανέμου,

που’ ρχεται με παγωμένη ανασαιμιά

από τις μπλε σπηλιές του νότου

 

Ω σκοτεινή και ανταριασμένη μέρα:

Ο άνεμος σαν άλλη αγριεμένη μέλισσα

   που ψάχνει για το μαύρο μέλι*

στις σπηλιές της  κοίλης**θάλασσας

 

Κύματα σκιάς ξεπλένουν

το αδειασμένο από τα γυμνωμένα κόκκαλα κελί

κι  αυτή σαν ένα κόκκαλο τραγουδάει

ένα πικρό τραγούδι τ’ αέρα.

 

Ποιός έχτισε και δούλεψε βαριά εδώ;

     Ο άνεμος και η θάλασσα λέν’

   -Η κρύα τους φωλιά χαλάστηκε

και αυτοί  σκορπιστήκαν μακρυά-

 

 Δεν είχαν γεννήματα, ούτε αγάπη

ο καθείς  στο κελί του μοναχός

θρήνησε σαν πως και ο άνεμος τώρα κλαίει

 μέσα από αυτό το πέτρινο το φλάουτο

1.-blu_thumb.gif

Σημειώσεις: 1. black honey = μαύρο μέλι: Αναφέρεται στο ομώνυμο φυτό black honey με το επιστημονικό όνομα Melianthus comosus που φυτρώνει και εκεί  σε υψόμετρο 2.000 μέτρων από την θάλασσα και παράγει πλούσιο μαύρο νέκταρ. Τα έντομα «τρελαίνονται» για το λουλούδι αυτό και το ψάχνουν με ανυπομονησία..

2. H κοίλη θάλασσα δημιουργείται από ένα πολύ ψηλό κύμα. Το κύμα σηκώνεται σε μεγάλο ύψος και μέχρι το κατώτερο σημείο του δημιουργείται μια μεγάλη κοιλότητα. Οι ναυτικοί το ονόμαζαν » η τρύπα» της θάλασσας». Συνήθως, πρόκειται για ένα μοναχό κύμα. Μπορεί, όμως νάναι και τρία συνεχόμενα Τότε τα λένε «Τρεις αδελφές» Έχουν χαθεί καράβια και καράβια εξ αιτίας τους. Τώρα, φαντασθείτε την εικόνα που μας φέρνει η ποιήτρια. Το κύμα νάναι τόσο ψηλό που να αφήνει ορατές και λεύτερες τις σπηλιές για ψάξει μέσα τους  η μέλισσα για το λουλούδι. Τρέλα! Κι αν λάβουμε υπ όψη ότι το λουλούδι αυτό το συναντάμε σε υψόμετρο 2.000 μέτρων… Ε! Το κύμα το τεράστιο είχε αδειάσει την θάλασσα μπροστά του..Και, να η Κόλαση!

Οι πηγές μου, αν θέλετε επιπρόσθετες πληροφορίες:

http://judithwrightcentre.com/who-was-judith-wright

judith-wright-01

judith Wright (31/5/1915 – 25/6/2000). H Μεγάλη Αυστραλή ποιήτρια

http://nationalunitygovernment.org/content/tasmania-timeline-history-first-nations-people

https://www.wikiwand.com/en/Colony_of_Tasmania

http://www.tasmaniatopten.com/lists/significant_events.php

http://www.convictcreations.com/history/punishments.html

http://www.portarthur.org.au/

http://www.nla.gov.au/events/doclife/brady.html

http://www.abc.net.au/news/2011-06-04/century-old-port-arthur-prison-diary-found/2745462

http://www.thefamouspeople.com/profiles/judith-wright-107.php

Alfred Bock & Thomas Nevin at Port Arthur 1860s

https://thomasnevin.com/archives/, http://portarthur.org.au/history/

Lou Andreas-Salomé, η άλλη Κίρκη


      Δείτε την μοιραία γυναίκα, την γοητεύτρια, την ερωμένη, την χωρίς ηθικούς φραγμούς,  μα και την πανέξυπνη γυναίκα, την επιστήμονα, την πρώτη ψυχαναλύτρια, την γυναίκα με το ελεύθερο πνεύμα, Δείτε την σύζυγο, δείτε και την συγγραφέα… Δείτε την Lou Andreas-Salomé!

      Δείτε την γυναίκα εκείνη, που ως άλλη Κίρκη, σαγήνευσε “μεγάλους¨άντρες”, φαινομενικά δυσπρόσιτους, “βουνά του πνεύματος”, που έγινε η μούσα τους, το πάθος τους μα και η πληγή τους σαν τους άφηνε…

Lou Andreas-Salomé3

Γι’ αυτήν έκλαψε ο Φρίντριχ Νίτσε (Friedrich Nietzsche). Ήταν για κείνον, η Lou Salomé,  ο μεγάλος, ο ανεκπλήρωτος έρωτάς του. Τρεις προτάσεις γάμου (προσωρινής διάρκειας)  της έκανε και εκείνη, και στις τρεις προτάσεις του, είπε όχι. Όμως, γι’ αυτήν την ίδια,  ήταν που ο φιλόσοφος είπε αργότερα:

«Χωρίς τη Λου, δε θα υπήρχε ο Ζαρατούστρας»

..Και, μπορεί ο Νίτσε να το είπε αυτό για την Λου, η αδελφή του Νίτσε όμως, έλεγε για την Λου, ότι αυτή  ήταν ο διάβολος.
       Γι’ αυτήν, την Lou Salomé, παθιάστηκε ο ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε (Rainer Maria Rilke) κι ας ήταν 14 χρόνια μικρότερός της, σαν έγινε ερωμένος της κι ας ήταν αυτή 
τότε παντρεμένη. Ο Ρίλκε ήταν μόλις 21 ετών όταν  το 1897 γνώρισε την Λου και έμειναν επί αρκετά χρόνια εραστές.

Μέχρι που την γνώρισε, ο Ρίλκε άκουγε στο όνομα Rene. Εκείνη ήταν που του’ δωσε το όνομα Rainer, το οποίο έκτοτε κράτησε στην ζωή του και με αυτό το όνομα έγινε πασίγνωστος ως ποιητής ο Rilke. Η Λου βοήθησε τον Ρίλκε με το ψυχολογικό του πρόβλημα σε σχέση με τον θάνατο, τον εισήγαγε στον κόσμο των ανθρώπων της τέχνης και του λόγου, εκείνη ήταν που του’ μαθε  Ρωσικά ώστε να μπορεί να διαβάσει έργα του Πούσκιν και του Τολστόϊ, τον οποίο και συνάντησαν στο ταξίδι τους στην Ρωσία. Ήταν για κείνον η μάνα, η ερωμένη, η μούσα του.

      Απ’ αυτήν, την Λου Σαλομέ και μοναχά απ’ αυτήν, ο Ζίγκμουντ Φρόιντ (Sigmund

Lou Andreas Salome

Ζίγκμουντ Φρόιντ (Sigmund Freud) και Λου Σαλομέ

Freud) ο περίφημος και διάσημος ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής δεχόταν αρνητική  κριτική  ή και υποδείξεις για αλλαγές στον δρόμο των ιδεών και αντιλήψεών του που ο ίδιος είχε χαράξει.Όποιον άλλον αμφισβητούσε πολύ τις απόψεις του και τις ιδέες του  ή τις επέκρινε, τον διέγραφε από την Ψυχαναλυτική Ένωση. Έτσι διέγραψε και τον Άντλερ και τον Γιουνγκ και άλλους.Για την Λου, όμως, που ήταν η  ιδιαίτερη φίλη του μα και η μαθήτριά του, όταν από το 1912 και ήδη στα 51ης χρόνια,  η Λου εντάχθηκε  στον ψυχιατρικό κύκλο της Βιέννης, ο ίδιος  είχε πει: ‘Ένας άνθρωπος μόνο μπορεί να κάνει όποια κριτική θέλει”. Κι αυτός ο άνθρωπος ήταν εκείνη, η Λου. Ο Φρόϋντ ήταν ερωτευμένος μαζί της αλλά με ένα εξειδικευμένο τρόπο

      Σύμφωνα με τον Paul Roazen,(Πάουλ Ροάζεν), καθηγητή πολιτικών επιστημών, ιστορικό του ψυχαναλυτικού κινήματος και συγγραφέα πολυάριθμων βιβλίων για τον Ζίγκμουντ Φρόιντ, τον οποίον, όπως και το έργο του, είχε ενδελεχώς μελετήσει, ο ίδιος ο Φρόιντ,  ήταν πουριτανός από ταμπεραμέντο και ήδη πατέρας έξι παιδιών σαν γνώρισε στα πενήντα έξι του χρόνια την Λου, και , ναι μεν ο ίδιος ο Φρόϋντ παραδέχθηκε αργότερα στα γραπτά του ότι είχε θαυμάσει  πάρα πολύ την Λου και ότι είχε συνδεθεί μαζί της, αλλά ότι δεν υπήρχε ίχνος σεξουαλικότητας σε αυτήν την σχέση.

      Στην ίδια χρονική περίοδο,  η ερωτική της σχέση πενηντατριάχρονης τότε Λου με τον τριαντατριάχρονο Viktor Tausk, τον πιο σπουδαίο ίσως από τους σπουδαστές του Freud

Vienna-Triangle-Victor-Tausk

Viktor Tausk

ήταν εμπλεγμένη με την σχέση και των δυό τους με τον Φρόϋντ.  Στην Λου, όμως, αποδόθηκαν απ’ αρκετούς,  ευθύνες για την αυτοκτονία του Tausk το 1919 αν και είχαν παρέλθει έξι χρόνια από την λήξη της όποιας σχέσης μεταξύ τους όπως και από την διάλυση της συνεργασίας του τελευταίου με τον Φρόϋντ.

      Αυτή, η Lou Salomé, ήταν μια γυναίκα πολυδιάστατη, που έζησε ελεύθερα σε κοινωνία πνιγηρή για  τις ομόφυλές της, έζησε ως ισότιμη γυναίκα σε μια κοινωνία ανδροκρατούμενη και ως επιστήμονας άνοιξε πεδία για τις γυναίκες που ακολούθησαν.Ήταν μια γυναίκα που έζησε έξω από τον χρόνο και τις διαστάσεις της εποχής της.

      Ήταν, αυτή, η  γυναίκα που’ χε βάλει σκοπό να μην ερωτευθεί για να μπορεί ν’ αγαπηθεί, για να μπορεί να μείνει ανεξάρτητη. Δεν κατακτιόταν. Αυτή ήταν εκείνη που κατακτούσε τους άλλους που την ερωτεύονταν και παθιάζονταν μαζί της. Αυτή, ίσως,  ήταν η δύναμή της, η πηγή της γοητείας της και πιθανώς το κρυφό της τραύμα.  Ήταν μια γυναίκα ασυνήθιστη, με ελεύθερο, αναλυτικό και κοφτερό πνεύμα που διέθετε μια σπάνια πνευματική και ταυτόχρονα ανθρώπινη ένταση σε συνδυασμό με γυναικεία γοητεία .Είχε την ικανότητα να διεγείρει τα μυστικά πάθη των εραστών της..Είχε, επίσης την ικανότητά να κατανοεί τις ιδέες τους και να τις αναπτύσσει αυτόνομα σε δικά της έργα.       

      Η Lou Andreas-Salomé υπήρξε μια χαρισματική γυναίκα. Φαινομενικά, τα είχε όλα. Κόρη αριστοκρατικής οικογενείας, πανέμορφη, κομψή,  σαγηνευτική, με εξαιρετικές σπουδές, πολύγλωσση και πολυμαθής, έξυπνη, με ερευνητικό και ελεύθερο νου, ανυπότακτη. Συνδύαζε, καθώς είπαν, δυο στοιχεία σα χαρακτήρας: το αρσενικό και το θηλυκό.

Έγραψε πάνω από δώδεκα βιβλία.  Υπήρξε, μάλιστα,  η πρώτη ψυχαναλύτρια που τόλμησε να συγγράψει βιβλίο για το  sex. Άλλο η αγάπη και άλλο το sex. To sex έλεγε είναι ανάγκη σαν την τροφή, σαν το νερό..η απιστία, δεδομένη..

Κι όμως, η Λου Σαλομέ έμεινε στην Ιστορία ως η απόλυτη ερωμένη σπουδαίων αντρών, ως εκείνη η άλλη Κίρκη που γοήτευσε τον Νίτσε, τον Ράινερ Ρίλκε, τον Φρόιντ και τόσους άλλους πολλούς

Και, όντως, η Λου Σαλομέ, είχε πολλές πνευματικές ή πλατωνικές αλλά και παθιασμένες ερωτικές σχέσεις στην ζωή της, μερικές μάλιστα, ταυτόχρονα με άλλες, σχέσεις με πιο ηλικιωμένους  από κείνη, σχέσεις με πολύ νεότερους από κείνη..Η ίδια δεν μίλαγε γι’ αυτές τις όποιες σχέσεις της, οι άντρες ήταν αυτοί που μίλησαν γι’ αυτή αλλά και για την σχέση του με αυτή

Η Lou γεννήθηκε στις 12/2/1861 στην Αγία Πετρούπολη  της Ρωσίας ως Louise von Salomé or Luíza Gustavovna Salomé, μοναχοκόρη στρατηγού του Ρωσικού Στρατού γαλλικής καταγωγής και μητέρα Δανικής καταγωγής. Είχε άλλους τέσσερις αδελφούς και μεγάλωσε σε αριστοκρατικό περιβάλλον. Όντας έφηβη είχε ως διδάσκαλο τον Hendrik Gillot,  πάστορα της Προτεσταντικής Εκκλησίας με τον οποίο συνήψε σχέση, εξ αιτίας της οποίας αυτός κόντεψε να διαλύσει τον γάμο του. Η μητέρα της  την πήγε στην Ζυρίχη της Ελβετίας προκειμένου να σπουδάσει Θεολογία και Ιστορία Τέχνης, όπως εκείνη ήθελε, αλλά στο εξάμηνο αρρώστησε, οπότε και διέκοψε τις σπουδές της. Τότε η μητέρα της την πήγε στην Ιταλία για να αναρρώσει. Ήταν η Λου τότε στα είκοσι ένα της χρόνια.

Εκεί, στην Ιταλία,  η Λου, γνώρισε τον Γερμανό φιλόσοφο Paul Ree, ο οποίος θαμπώθηκε απ’ αυτήν και την ζήτησε να την παντρευτεί, κάτι που η ίδια αρνήθηκε αντιπροβάλλοντας την ανάγκη της για ανεξαρτησία. Μετά, Η Λου, μέσω του Ree, γνωρίστηκε και με τον Νίτσε, που ήταν φίλος με τον Ree από πολλά χρόνια πριν. Ο Νίτσε, επίσης,  γοητεύτηκε αμέσως, από την παρουσία και την προσωπικότητα της Λου.  Στην συνέχεια, και οι τρεις τους, η Λου  με τον Ree και τον Νίτσε συγκατοίκησαν για λίγο στο ίδιο σπίτι. Το αν η μεταξύ των τριών σχέση ήταν ερωτικού τριαδικού χαρακτήρος – όπως φημολογήθηκε μετά ή ακέραιας πνευματικής- ένα είδος μοναστηριακής συνοίκησης για μοναχικά ελεύθερα πνεύματα καθώς οι ίδιοι την ονόμαζαν-,  δεν μπορεί να βεβαιώσει κατηγορηματικά κανείς.

Το γεγονός είναι ότι στην πορεία του χρόνου, ο Νίτσε απομακρύνθηκε από την Λου με σπασμένη την καρδιά ενώ ο πάλαι ποτέ φίλος του  Paul Ree συνέχισε επί έτη  να έχει σχέση μαζί της-μέναν, μάλιστα, μαζί επί σειρά ετών. Η κάθε σχέση του Paul Ree  με την Λου σταμάτησε με τον γάμο της, το 1886. Το 1901, ο Paul Ree  βρέθηκε νεκρός μετά από πτώση του από βράχο.Οι συνθήκες της πτώσης του, για το αν ήταν ατύχημα ή αυτοκτονία, αποτελούν θέμα συζήτησης έως σήμερα

1886.-Lou-Salomé-und-Friedrich-Carl-Andreas-als-Verlobte-Göttinger-Tageblatt-Verlag

1886.-Lou-Salomé-und-Friedrich-Carl-Andreas

Η  Lou Salomé παντρεύτηκε μια φορά στην ζωή της, το έτος 1887, μελετητή γλωσσολογίας και καθηγητή Πανεπιστημίου στο Göttingen της Γερμανίας, Friedrich Carl Andreas. Και αυτόν τον άντρα, τον παντρεύτηκε επειδή  εκείνος είχε αποπειραθεί να αυτοκτονήσει πριν τον γάμο τους για χάρη της. Μέχρι και  την ημέρα του γάμου τους, λέγεται, είχε πάνω του ένα μαχαίρι για να αυτοκτονήσει, μην και φύγει εκείνη από κοντά του. Έτσι έγινε ο γάμος τους και διήρκεσε με τον ρητό όρο που εκείνη είχε θέσει: Να μην ολοκληρωθεί ο γάμος τους ποτέ, δηλαδή με τον όρο να μην έχουν μεταξύ τους σαρκικές σχέσεις και νάναι αυτή ελεύθερη να σχετίζεται με όποιον άλλον άντρα ήθελε. Και έτσι ήταν σ’ όλη την διάρκειά του, ο γάμος τους, παρά τις μάταιες ενάντιες προσπάθειες του συζύγου της, μέχρις που έληξε με τον θάνατο εκείνου το 1930.

Η Λου Σολομέ, πέθανε εν τέλει και παρά τις περιπλανήσεις της, στο Γκέτινγκεν (Göttingen)  της Γερμανίας  στις 5/2/1937. ’Ήταν 76  χρονώ. Τα βιβλία της κατασχέθηκαν από την Γκεστάπο και στην συνέχεια καταστράφηκαν για τον λόγο  ότι ήταν συνάδελφος του Εβραίου Ζίγκμουντ Φρόιντ. Ζήτησε να ταφεί και τάφηκε δίπλα στον σύζυγό της

1.-blu_thumb.gif

Έχουν γραφτεί πολλά και από πολλούς για την Lou Andreas-Salomé στα χρόνια που ακολούθησαν ως και τις μέρες μας. Άλλοι την ονομάζουν ηρωίδα, το ελεύθερο πνεύμα, άλλοι την λένε ναρκισσίστρια, άλλοι Μεσσαλίνα, κι άλλοι ότι αυτή ήταν για τους ερωμένους της, ο,τι το θηλυκό αλογάκι της Παναγίας για το αρσενικό εραστή του.

Ο Paul Roazen (Πάουλ Ροάζεν) έγραψε γι΄ αυτή H Λου ανήκει στο είδος των γυναικών που έχουν την ικανότητα να συλλέγουν σπουδαίους άντρες όπως ήταν η Madame de Staël ab45c8658c132ace7946f4eed0decc88στον δέκατο όγδοο αιώνα και η Alma Mahler  στον εικοστό. Στην περίπτωση της Λου, η ομορφιά δεν ήταν το κύριο στοιχείο της έλξης τους. Όσο και αν ήταν όμορφη στο παρελθόν, αυτή είχε να στηριχθεί  στις γνώσεις της στην ψυχολογία για να προκαλέσει την προσοχή των ενδεχόμενων κατακτήσεών της. Η Λου στάθηκε χρήσιμη στην σειρά των σπουδαίων αντρών της καθώς μπορούσε να ταυτίζεται με το ευάλωτο τμήμα της προσωπικότητάς τους που είχε τόση ανάγκη από στήριξη αλλά  όλοι εκείνοι που την ερωτεύονταν, υποχρεώθηκαν στο τέλος να ανακαλύψουν ότι η Λου είχε μείνει ανεξάρτητη και δεν είχε δώσει σε κανένα από αυτούς τον εαυτό της. Όλοι οι σπουδαίοι άντρες της την χρειάζονταν, αλλά ο καθένας από τους εραστές της συνειδητοποιούσε στο τέλος ότι αυτή τους είχε ξεφύγει”

Ένας νεότερος από κείνη  ερωμένος της, ο ψυχίατρος Σουηδός Poul Bjerre (15 χρόνια νεότερος), που τον γνώρισε στον ψυχιατρικό κύκλο της Βιέννης όταν είχε πιά κατά πολύ ξεπεράσει τα πενήντα πέντε της χρόνια, είπε μετά για κείνη : « “Η  Λου χτίζει μια παθιασμένη σχέση με έναν άνδρα, και εννέα μήνες αργότερα, ο άνδρας φέρνει ένα βιβλίο στον κόσμο.».

Και η ίδια η Λου έλεγε: «Μόνον όποιος μένει πλήρως ο εαυτός του είναι κατάλληλος να αγαπιέται διαρκώς, επειδή μόνον αυτός μπορεί στη ζωντανή πληρότητα να συμβολίζει για τον άλλον τη ζωή, μόνον αυτός μπορεί να γίνει αισθητός ως μια δύναμή της».

1.-blu_thumb.gif

Κι ας  μας θυμίσω εδώ κάτι που είχε πει ο Δημήτρης Λιαντίνης  σε παρατήρησή του πάνω στην “Γκέμμα”:

«Η Κίρκη είναι έξυπνη. Γι’ αυτό είναι τόσο έμορφη, ώστε να φαντάζει μάγισσα και μάγισσας παιδί. Γι’ αυτό μαγεύει τ’ άστρι και δεν περπατεί.  Αν δεν ήτανε έξυπνη, δε θα ‘τανε κι έμορφη. Η εμορφιά είναι δύναμη νόησης. Η εμορφιά δεν είναι απλά καμπύλες και χρώτας, λίκνισμα και λαιμός και μαλλιά. Η εμορφιά είναι δαιμονική κυριαρχία στον περίγυρο από αιτίες απροσδιόριστες. Είναι το «αμήχανον κάλλος» που λέει ο Πλάτων.» 

1.-blu_thumb.gif

Πηγές μου:

https://books.google.gr/books/about/The_Historiography_of_Psychoanalysis.html?id=OyPLb8JpAtEC&redir_esc=y   Paul Roazen

https://books.google.gr/books?id=Set1p03TPv8C&printsec=frontcover&hl=el#v=onepage&q&f=false, http://www.dieterwunderlich.de/Lou_Andreas_Salome.htm, https://www.wikiwand.com/fr/Paul_R%C3%A9e, http://www.encyclopedia.com/people/medicine/psychology-and-psychiatry-biographies/lou-andreas-salome,

1.-blu_thumb.gif

Ένα ποίημα της Lou Salomé που δημοσιεύθηκε το 1910 στο βιβλίο «Die Erotik» και μελοποιήθηκε από τον γοητευμένο Νίτσε:

Hymn To Life, 

Surely, a friend loves a friend the way
That I love you, enigmatic life —
Whether I rejoiced or wept with you,
Whether you gave me joy or pain.

I love you with all your harms;
And if you must destroy me,
I wrest myself from your arms,
As a friend tears himself away from a friend’s breast.

I embrace you with all my strength!
Let all your flames ignite me,
Let me in the ardor of the struggle
Probe your enigma ever deeper.

To live and think millennia!
Enclose me now in both your arms:
If you have no more joy to give me —
Well then—there still remains your pain.

 1.-blu_thumb.gif

 

cave altamira


35.000 χρόνια πριν….

Prehistoric Cave Paintings1

Κάποιος φώναξε..Υπάρχω

Prehistoric Cave Paintings - Altamira cave paintings. (59)

Κι οι άλλοι απόκοντα φωνάξαν : Υπάρχουμε και είμαστε πολλοί…

Prehistoric Cave Paintings - Altamira cave paintings.

                           .. σε γυμνές φωτογραφίες